Qırtıckimilər

?Qırtıckimilər
}}
Triticum sp.
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:Birləpəlilər
Yarımsinif:Kommelinid
Sıra:Qırtıcçiçəklilər
Fəsilə:Qırtıckimilər
Elmi adı
Poaceae (R.Br.) Barnhart (1895), nom. cons.
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ÜTMX  40351
MBMM  4479
HE  8223
BEABS  30000032-2

Qırtıckimilər və ya taxıllar (lat. Poaceae) — qırtıcçiçəklilər sırasına aid bitki fəsiləsi.[1]

Fəsilənin nümayəndələri birillik və ya çoxillik otlar, yerüstü hissələri bəzən odunlaşan, hətta ağacşəkilli bitkilərdir. Taxılkimilərin qədim ekoloji tiplərindən bambuk, qarğı, murquz kimi hündür gövdəli növləri də vardır. bu fəsiləyə daxil olan növlər saçaqlı, sürünən, kökümsov bitkilər olub, əksəriyyəti çim əmələ gətirəndir. Yarpaqları növbəli olmaqla iki cərgə üzrə düzülür, xətvarıdır, aşağısında buğum aralarını əhatə edən qın əmələ gətirir. Çiçəklər ikicinslidir, ziqomorfdur, mürəkkəb çiçək pulcuqları ilə əhatə olunaraq sünbülcüklərdə yerləşir. Çiçəkyanlığı iki dairədə yerləşmiş pərdəşəkilli pulcuqlardan təşkil olunmuşdur. Çiçəkyanlığının xarici dairəsində iki ədəd aşağı və yuxarı çiçək pulcuğu vardır. Erkəkcik 3 ədəddir. Yumurtalıq üst vəziyyətdədir. Bir yuvalı və bir intequmentli bir yumurtacığa malikdir. Ağızcıqlar oturaq olub, 2 ədəddir. Meyvə dən, nadir hallarda (bambuklarda) çəyirdək və ya giləmeyvədir. Toxum endospermlidir.[1]

Bu qrup bitkiləri A.A.Qrossheym (1939), V.D.Aleksandrovna (1941), İ.V.Larin (1950), Y.M.İsayev və b. (1965), Ə.İ.Mayılov (1965), S.H.Musayev (1980), V.S.Xəlilov (1971) və s. tədqiqatçılar öyrənmişlər. Azərbaycan florasında taxılların 306 növü məlumdur. Taxıl fəsiləsinin nümayəndələri yabanı halda səhralarda, yarımsəhralarda, bozqırlarda, meşələrdə, meşə kənarlarında, çəmənlərdə, xüsusilə dağ çəmən fitosenozlarının tərkibinə daxil olmaqla, özlərini fitosenozun komponenti, bəzi növləri isə edifikator olmaqla, fitosenozun formalaşmasında əsas iştirakçılarından sayılırlar. Taxıllar əksəriyyəti mal-qara tərəfindən istər yaş və istərsə də quru halında yaxşı yeyilir. Bu qrup bitkilərin yem əhəmiyyəti, kimyəvi tərkibləri tədqiqatçılar tərəfindən qismən öyrənilmişdir. Vitamin tərkibləri isə, xüsusilə "A""C" vitaminləri, yalnız bəzi mədəni yem bitkilərində öyrənilmişdir. [2]

Sinonimləri

  • Aegilopaceae Martinov
  • Agrostidaceae Bercht. & J.Presl
  • Alopecuraceae Martinov
  • Andropogonaceae Martinov
  • Anomochloaceae Nakai
  • Anthoxanthaceae Link
  • Arundinaceae Döll
  • Arundinellaceae Herter
  • Asperellaceae Link
  • Avenaceae Martinov
  • Bambusaceae Bercht. & J.Presl
  • Cenchrinaceae Link
  • Chaeturaceae Link
  • Chloridaceae Bercht. & J.Presl
  • Coleanthaceae Pfeiff.
  • Cynodontaceae Link
  • Cynosuraceae Link
  • Echinariaceae Link
  • Ehrhartaceae Link
  • Eragrostidaceae Herter
  • Festucaceae Spreng.
  • Glyceriaceae Link
  • Gramineae Juss., nom. cons.
  • Hordeaceae Bercht. & J.Presl
  • Lepturaceae Herter
  • Miliaceae Link
  • Ophiuraceae Link ex Pfeiff., nom. inval.
  • Oryzaceae Bercht. & J.Presl
  • Panicaceae Bercht. & J.Presl
  • Pappophoraceae Herter
  • Parianaceae Nakai
  • Paspalaceae Link
  • Phalaridaceae Link
  • Pharaceae Herter
  • Sporobolaceae Herter, nom. inval.
  • Stipaceae Bercht. & J.Presl
  • Streptochaetaceae Nakai
  • Triticaceae Link
  • Zoysiaceae Link
Digər dillərdə
Alemannisch: Süßgräser
العربية: نجيلية
asturianu: Poaceae
žemaitėška: Varpėnē augalā
беларуская: Метлюжковыя
беларуская (тарашкевіца)‎: Метлюжковыя
български: Житни
bosanski: Poaceae
català: Poàcies
Cebuano: Poaceae
čeština: Lipnicovité
Cymraeg: Poaceae
Deutsch: Süßgräser
Ελληνικά: Αγρωστώδη
English: Poaceae
Esperanto: Poacoj
español: Poaceae
euskara: Poaceae
فارسی: گندمیان
français: Poaceae
Nordfriisk: Swetgäärs
Frysk: Gerzen
galego: Gramíneas
עברית: דגניים
हिन्दी: पोएसी
hrvatski: Trave
hornjoserbsce: Słódke trawy
magyar: Perjefélék
Հայերեն: Հացազգիներ
Bahasa Indonesia: Poaceae
íslenska: Grasaætt
italiano: Poaceae
日本語: イネ科
Basa Jawa: Poaceae
한국어: 벼과
Latina: Poaceae
Limburgs: Graas
lumbaart: Poaceae
lietuvių: Migliniai
македонски: Треви
മലയാളം: പൊവേസീ
မြန်မာဘာသာ: မြက်
Nāhuatl: Zacatl
Nedersaksies: Grezenfemilie
Nederlands: Grassenfamilie
norsk nynorsk: Grasfamilien
occitan: Poaceae
پنجابی: گھآ
português: Poaceae
română: Poaceae
русский: Злаки
Scots: Poaceae
srpskohrvatski / српскохрватски: Poaceae
Simple English: Poaceae
slovenčina: Lipnicovité
slovenščina: Trave
shqip: Poaceae
српски / srpski: Poaceae
Basa Sunda: Poaceae
svenska: Gräs
தமிழ்: பொவேசி
తెలుగు: పోయేసి
ไทย: หญ้า
Tagalog: Poaceae
lea faka-Tonga: Mohuku
Türkçe: Buğdaygiller
татарча/tatarça: Кыяклылар
українська: Тонконогові
oʻzbekcha/ўзбекча: Bugʻdoydoshlar
Tiếng Việt: Họ Hòa thảo
West-Vlams: Grasfamilie
Winaray: Poaceae
ייִדיש: גראז
Zeêuws: Gors
中文: 禾本科
Bân-lâm-gú: Hô-pún-kho
粵語: 禾本科