Nyu-York ştatı

Nyu-York
ing. New York
Nyu-York bayrağıNyu-York gerbi
BayraqGerb
Təxəllüsü: "Ştat-imperiya"
ABŞ xəritəsində Nyu-York
PaytaxtıOlbani
Ən iri şəhəriNyu-York
Ərazisi27 (ABŞ üzrə)
 • Ümumi mil²
(141 205 km2)
 • Eni mil ( km)
 • Uzunluğu mil ( km)
 • % su13,3
 • En dairəsi40°29,7'
 • Uzunluq dairəsi71°47'
Əhalisi3 (ABŞ üzrə)
 • Ümumi19 378 102
 • Sıxlıq/mil²  (408,7 (ABŞ üzrə 7-ci)/km2)
(ABŞ üzrə)
Yüksəklik
 • Maksimal yüksəklik
 ft ( m)
 • Orta yüksəklik ft  ( m)
 • Minimal yüksəklik ft ( m)
İttifaqa qəbul26 iyul 1788 (11)
Qanunverici hakimiyyət
ABŞ Palata nümayəndələriSiyahı
AbbreviaturaNY

Nyu-York ştatıAmerika Birləşmiş Ştatlarının şimal-şərqində yerləşən ştatdır. Ştat əhalisinin sıxlığına görə üçüncüdür. Nyu-York cənubdan Nyu Cersi və Pensilvaniya, şərqdən isə Konnektikut, Vermont və Massaçusetts ştatları ilə əhatələnib. Şimaldan və qərbdən Kanada ilə sərhəddir. Ştatda yerləşən Nyu-York şəhəri 8 milyonluq əhalisi ilə Birləşmiş Ştatlardakı ən çox əhalisi olan şəhərdir. Ştat ən çox maliyyə və mədəniyyət mərkəzi, eyni zamanda immiqrantlar üçün qapı kimi tanınır. ABŞ Ticarət Nazirliyinin hesablamalarına görə Nyu-York turistlər tərəfindən ən çox üstünlük verilən ştatdır. Ştat İngiltərə hersoqu Yorkun şərəfinə Nyu-York adlandırılmışdır. Nyu-York yaranma tarixinə görə on birinci ştatdır. Mərkəzi Olbani şəhəridir.

Tarixi

Covanni Da Verrazzano 1524-cü ildə Nyu-York limanına səfər edib, Hudzon çayı isə 1609-cu ildə Henri Hudzon tərəfindən tədqiq edilib. Buna baxmayaraq Nyu-Yorkun ilk mühacirləri 1613-cü ildə buraya gəlmiş hollandiyalılar olmuşdur. Onlar buranı Yeni Niderland adlandırdılar. Təxminən otuz ailə Hudson və Delaver çayları sahilində ilk dəfə yerləşmişlər. Nyu-Yorkun paytaxtı Olbani şəhərinin əsası 1624-cü ildə qoyulub. Yeni Niderlandın hakimi olan Peter Minit 1625-ci ildə Manhettan adasını hindulardan satın aldı. Daha sonra Yeni Niderlanda indiki Nyu-York, Nyu-Cersi, Pensilvaniya, Konnektikut ştatı ərazilərini və Delaverdə əlavə edildi.

1664-cü ildə İngiltərə koloniyanı ələ keçirdi və hersoq Yorkun şərəfinə buranı Nyu-York (Yeni York) adlandırdı. 1683-cü ildə koloniya iyirmi hissəyə bölündü.

Bir əsrdən sonra Nyu-York Böyük Britaniyanının koloniyasına çevrildi. 1776-cı il iyulun 9-da, Federal birliyin 13 ştatından biri kimi öz müstəqilliyini elan etdi. 1777-ci il aprelin 20-də Nyu-Yorkun ilk konstitusiyası qəbul edildi. İlk qubernatoru isə Corc Klinton idi. O zaman paytaxt Olbani deyildi. Corc Vaşinqtonun prezident seçildiyi yer olan Nyu-York şəhəri ilk paytaxt oldu. Bundan sonra Nyu-York sürətli inkişaf yoluna qədəm qoydu. Hətta Nyu-York ləqəbə də sahib olmuşdu: İmperiya ştatı. 1825-ci ildə Olbanidən Bufaloya Eri kanalı çəkildi. Ardınca isə dəmir yolu çəkildi. Bütün bu hadisələr Nyu-Yorkda əhalinin sayının artmasına səbəb oldu.

Digər dillərdə
አማርኛ: ኒው ዮርክ
Ænglisc: Nīwe Eoforwīc
Aymar aru: New York suyu
башҡортса: Нью-Йорк (штат)
žemaitėška: Niojuorks (valstėjė)
Bikol Central: Nueva York (estado)
беларуская: Нью-Ёрк (штат)
беларуская (тарашкевіца)‎: Нью-Ёрк (штат)
български: Ню Йорк (щат)
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: নিউ ইয়র্ক
brezhoneg: New York (Stad)
Chavacano de Zamboanga: Nueva York
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Niū-iók-ciŭ
ᏣᎳᎩ: ᏄᏯᎩ
čeština: New York (stát)
kaszëbsczi: Nowi Jork (stón)
emiliàn e rumagnòl: New York (stat)
Esperanto: Nov-Jorkio
føroyskt: New York
Nordfriisk: New York
Gagauz: New York
ગુજરાતી: ન્યૂ યૉર્ક
客家語/Hak-kâ-ngî: New York
Hawaiʻi: Nuioka
हिन्दी: न्यूयॉर्क
Fiji Hindi: New York
hornjoserbsce: New York (stat)
Kreyòl ayisyen: Nou Yòk (eta)
interlingua: New York (stato)
Bahasa Indonesia: New York
Interlingue: New York (state)
Igbo: Nú Yọk
Iñupiak: Nutaaq Yurkaq
Ilokano: New York
íslenska: New York-fylki
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᓂᐅ ᐃᐅᕐᒃ
la .lojban.: niu,IORK
Basa Jawa: New York (praja)
Qaraqalpaqsha: Nyu york Shtati
ភាសាខ្មែរ: ញូវយ៉ក
한국어: 뉴욕 주
kurdî: New York
Lëtzebuergesch: New York (Bundesstaat)
لۊری شومالی: نیویورک
मैथिली: न्यू योर्क
олык марий: Нью-Йорк (штат)
Māori: New York
кырык мары: Нью-Йорк (штат)
Bahasa Melayu: New York
မြန်မာဘာသာ: နယူးယောက်ပြည်နယ်
مازِرونی: نیویورک ایالت
Plattdüütsch: New York (Bundsstaat)
नेपाली: न्यू योर्क
नेपाल भाषा: न्यु यर्क
Nederlands: New York (staat)
norsk nynorsk: Delstaten New York
ଓଡ଼ିଆ: ନିଉ ୟର୍କ
ਪੰਜਾਬੀ: ਨਿਊ ਯਾਰਕ
Kapampangan: New York
Papiamentu: New York
پنجابی: نیو یارک
پښتو: نيويارک
Runa Simi: New York suyu
rumantsch: New York (stadi)
română: New York (stat)
संस्कृतम्: न्यू यार्क्
саха тыла: Нью Йорк, штат
sicilianu: New York (statu)
Scots: New York
سنڌي: نيو يارڪ
davvisámegiella: New York (oassestáhta)
srpskohrvatski / српскохрватски: New York (savezna država)
Simple English: New York
Gagana Samoa: Niu Ioka (Sitete)
shqip: New York
српски / srpski: Њујорк (држава)
Kiswahili: New York (jimbo)
Türkmençe: Nýu-Ýork ştaty
Tagalog: New York
татарча/tatarça: Нью-Йорк (штат)
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: Nyuyork Shitati
українська: Нью-Йорк (штат)
اردو: نیو یارک
oʻzbekcha/ўзбекча: Nyu York (shtat)
Tiếng Việt: New York (tiểu bang)
West-Vlams: New York (stoat)
Volapük: New York (tat)
吴语: 纽约州
хальмг: Нью-Йорк
ייִדיש: ניו יארק
中文: 纽约州
文言: 紐約州
Bân-lâm-gú: New York
粵語: 紐約州