Monarxiya

Monarxiya
Heraldic Royal Crown (Common).svg
Cetro.svg
Portal silver.svg
Dövlət idarəetməsinin formaları
Portal silver.svg

Monarxiya (lat. monarchia q.yun. μοναρχία — təkhakimiyyətlilik) – elə bir idarəetmə formasıdır ki, burada ali hakimiiyət vətəndaşların iradəsindən asılı olmayaraq tam və ya qismən bir mütləq dövlət başçısının (imperator, kral, sultan, padşah, şah, xan və s.) əlində cəmləşmişdir. Adətən, monarxın hakimiyyəti ömürlükdür və nəsildən-nəsilə ötürülür. Lakin Malaziya və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində monarx 5 il müddətinə seçilir.

2011-ci ildə dünya siyasi xəritəsində 44 monarxiya var idi: 14-ü Asiyada, 12-i Avropada, 3-ü Afrikada, 1-i Okeaniyada. Onlanın arasında bir imperiya, krallıqlar, knyazlıqlar, hersoqluqlar, sultanlıqlar, əmirliklər, papa şəhər-dövləti olan Vatikan var.

Aristotelə görə hökmranlıq sxemi
İqtidar
sayı
Legitimİllegitim
Tək başınaMonarxiyaTiraniya
Qrupun iqtidarıAristokratiyaOliqarxiya
Çoxluğun iqtidarıPolitiyaDemokratiya

Monarxiyanın xusisiyyətləri

  • hakimiyyət vərasət yolu ilə ötürülür;
  • müddətsiz olaraq həyata keçirilir;
  • əhalinin iradəsindən asılı deyil.

Monarxiya çox uzun müddət yer üzündə hakim olan idarəçilik forması olmuşdur. Mütləq monarxiyalar da hələ ki var - Səudiyyə Ərəbistanı, Bruney və s. Burada xalqın azad iradəsi nəticəsində formalaşmış qurumlar mövcud deyil və dövlət suverenliyinin yeganə daşıyıcısı monarxdır. Mövcud olan monarxiyaların əksəriyyəti konstitusiya tipli monarxiyadır. Burada monarxla yanaşı onun hakimiyyətini məhdudlaşdıran digər ali dövlət orqanları da suverenitetin daşıyıcısı olaraq çıxış edirlər - Böyük Britaniya, Yaponiya, İspaniya, Belçika, İsveç, Norveç və s. Bu cür ölkələrdə monarxiya həqiqətdə parlament demokratiyasıdır.

Digər dillərdə
Afrikaans: Monargie
Alemannisch: Monarchie
aragonés: Monarquía
العربية: ملكية
ܐܪܡܝܐ: ܡܠܟܘܬܐ
مصرى: ملكيه
asturianu: Monarquía
تۆرکجه: شاهلیق
башҡортса: Монархия
Boarisch: Monarchie
žemaitėška: Muonarkėjė
беларуская: Манархія
беларуская (тарашкевіца)‎: Манархія
български: Монархия
བོད་ཡིག: རྒྱལ་སྲིད།
brezhoneg: Unpenniezh
bosanski: Monarhija
català: Monarquia
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Gŭng-cuō-cié-dô
нохчийн: Монархи
کوردی: پاشایەتی
qırımtatarca: Monarhiya
čeština: Monarchie
Чӑвашла: Монархи
Cymraeg: Brenhiniaeth
dansk: Monarki
Deutsch: Monarchie
Zazaki: Monarşiye
Ελληνικά: Μοναρχία
English: Monarchy
Esperanto: Monarkio
español: Monarquía
eesti: Monarhia
euskara: Monarkia
فارسی: پادشاهی
suomi: Monarkia
Võro: Monarhia
føroyskt: Kongsveldi
français: Monarchie
Frysk: Monargy
Gaeilge: Monarcacht
galego: Monarquía
Avañe'ẽ: Porokuái peteĩme
客家語/Hak-kâ-ngî: Kiûn-chú-chṳ
עברית: מונרכיה
हिन्दी: राजतन्त्र
Fiji Hindi: Rajshahi
hrvatski: Monarhija
hornjoserbsce: Monarchija
magyar: Monarchia
interlingua: Monarchia
Bahasa Indonesia: Monarki
Ilokano: Monarkia
íslenska: Konungsríki
italiano: Monarchia
日本語: 君主制
Patois: Manaaki
Basa Jawa: Monarki
ქართული: მონარქია
қазақша: Монархия
한국어: 군주제
къарачай-малкъар: Монархия
kurdî: Keyîtî
Кыргызча: Монархия
Latina: Monarchia
Ladino: Monarkiya
Lëtzebuergesch: Monarchie
Limburgs: Monarchie
lumbaart: Monarchia
lietuvių: Monarchija
latviešu: Monarhija
македонски: Монархија
മലയാളം: രാജവാഴ്ച
монгол: Хаант засаг
मराठी: राजेशाही
Bahasa Melayu: Pemerintahan beraja
Mirandés: Monarquie
မြန်မာဘာသာ: သက်ဦးဆံပိုင်စနစ်
Plattdüütsch: Monarkie
Nedersaksies: Monaarchie
नेपाल भाषा: राजतन्त्र
Nederlands: Monarchie
norsk nynorsk: Monarki
norsk: Monarki
occitan: Monarquia
Ирон: Монархи
ਪੰਜਾਬੀ: ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ
Pälzisch: Monarchie
polski: Monarchia
Piemontèis: Monarchìa
پنجابی: بادشآئی
português: Monarquia
Runa Simi: Sapan kallpay
rumantsch: Monarchia
română: Monarhie
русский: Монархия
русиньскый: Монархія
саха тыла: Монархия
sardu: Monarchia
sicilianu: Munarchìa
Scots: Monarchy
srpskohrvatski / српскохрватски: Monarhija
Simple English: Monarchy
slovenčina: Monarchia
slovenščina: Monarhija
shqip: Monarkia
српски / srpski: Монархија
SiSwati: Bukhosi
svenska: Monarki
Kiswahili: Ufalme
తెలుగు: రాచరికం
тоҷикӣ: Подшоҳӣ
Tagalog: Monarkiya
Türkçe: Monarşi
татарча/tatarça: Монархия
українська: Монархія
اردو: بادشاہت
oʻzbekcha/ўзбекча: Monarxiya
vèneto: Monarchìa
Tiếng Việt: Chế độ quân chủ
West-Vlams: Monarchie
Winaray: Monarkyá
хальмг: Хаани йосн
მარგალური: მონარქია
ייִדיש: קעניגרייך
Yorùbá: Àdájọba
中文: 君主制
Bân-lâm-gú: Kun-chú-chè
粵語: 君主制