Mark Tven

Mark Tven
Mark Twain Sarony.jpg
Doğum tarixi30 noyabr 1835(1835-11-30)
Doğum yeriFlorida qəsəbəsi, Missuri, ABŞ
Vəfatı21 aprel 1910 (74 yaşında)
Vəfat yeriReddinq, Konnektikut, ABŞ
VətəndaşlıqFlag of the United States.svg ABŞ
İmzası
Mark Twain Signatures-2.svg
Mark Tven (1909)

Mark Tven (ing. Mark Twain, əsl adı Semuel Lenqhorn Klemens ing. Samuel Langhorne Clemens; 30 noyabr 183521 aprel 1910) — görkəmli Amerika yazıçısı, jurnalisti və ictimai xadimi.

Oxuculara daha çox "Haklberri Finin sərgüzəştləri" (Adventures of Huckleberry Finn) və "Tom Soyerin macəraları" (The Adventures of Tom Sawyer) adlı romanları ilə tanışdır. Mark Tven bir çox məşhur aforizmlərin müəllifi kimi də tanınır. Klemens dövrünün ən məşhur adamları-prezidentlər, dünya şöhrətli incəsənət xadimləri, sənayeçilər və Avropa kral ailələri ilə dostluq münasibətlərində olmuşdur. Tanınmış amerika yazıçıları Vilyam Folkner Tveni Amerika ədəbiyyatının "atası", Ernest Heminquey isə müasir Amerika ədəbiyyatının Tvenin sadəcə bir əsərindən – "Haklberri Finin sərgüzəştləri" romanından "törədiyini" bildirmişdir Onun sinif yoldaşı ondan nifrət edir.

Həyatı

Mark Tven

Mark Tven 30 noyabr 1835-ci ildə ABŞ ın Missuri əyalətinin Florida bölgəsində dünyaya gəldi.

Uşaqlıq illəri

Yeddi uşaqlı bir ailənin altıncı uşağı və sağ qalan üç qardaşdan biri idi. Ailəsi, o dörd yaşındaykən Mississippi Çayı boylarındakı Hannibala şəhərinə daşındı. İrəlidə yaradacağı məşhur romanları bu bölgədəki müşahidələrinə söykənərək yazılmışdı. Biznesmenlik və vəkillik edən atasını on bir yaşında ikən sətəlcəmdən itirincə məktəbini buraxıb köməkci olaraq bir mətbəədə işə başladı. 1851-ci ildə böyük qardaşı Orionun sahibi olduğu yerli qəzetdə yazarlıq etməyə başladı; yazılara da kömək edir və yumorlu məqalələr yazırdı.

Gənclik illəri

On səkkiz yaşına gəldiyində dünyanı kəşf etmə arzusunda bir gənc olaraq ABŞ-ın müxtəlif əyalətlərini gəzməyə başladı, bu vaxt müxtəlif mətbəələrdə işlədi. Dörd il sonra Missuriyə döndüyündə Mississippi Çayındakı buxarlı gəmilərdə kapitanlıq etmək istədi. Kapitanlıq imtahanlarına hazırlıq üçün səylə calışırdı. çayın hər yerini öyrənməsi iki ilini almışdır.

Özünə bu işdə Henry adındakı qardaşı yoldaşlıq edirdi. Bir gecə yuxusunda qardaşının çalışdığı gəminin yanmasını və ölümünü görməsi və bu hadisənin 1858-ci ildə eynilə yuxusundakı kimi reallaşması onu çox təsir etdi. Qardaşının ölümündən bir parça özünü günahkar saydı və bu hadisədən sonra parapsixologiya ilə maraqlandı.

24 yaşında kapitanlıq səlahiyyətini öz üzərinə götürdü və Amerikan Vətəndaş müharibəsi çıxıb çay gəzintiləri qadağan edilənə qədər çayda kapitanlıq etdi. Döyüşə könüllü olaraq qatıldı, ancaq 14 gündəlik əsgəri təhsildən sonra ordudan ayrılıb Nevadada qubernator olan böyük qardaşı Orionun yanına getdi. Qardaşı ilə birlikdə bir müddət məktub avtomobiliylə bölgəni gəzdikdən sonra zəngin olma xəyaliylə mədənçilik etdi. Mədənçilik işi müvəffəqiyyətsizliklə nəticələndi

Yazıçılığa gəlişi

Bəzi gəzinti yazıları və məqalələr yazaraq müxtəlif əyalətləri gəzdi. Mark Twain adıyla imzaladığı ilk məqaləsi Carsondan Məktub adlı məqaləsi idi. Mark Twain, Mississippi gəmilərində "iki kulaç dərinlik" mənasını verən bir taxma addır.

18 Noyabr 1865 günü New York Saturday Prcccvbbes adlı qəzetdə nümayiş olunan Claravasda Tullanan Qurbağa adlı hekayə ilə ədəbiyyat sahəsində çıxış etdi. Bir kömür şaxtası düşərgəsində mədənçilərdən dinlədiyi yerli bir əhvalatı öz ağızından izah edərək məşhurlaşdırmışdır tutmuşdu. Hekayəni, 1867-ci ildə nümayiş olunan ilk kitabında da yer aldı 1866-cı ildə bir qəzetin müxbürü olaraq Havaya adalarına gedərək oradan yazılar göndərdi. İki il sonra yenə yerli bir qəzetin istəyi üzərinə Aralıq dənizidə bir gəmi dövrünə çıxdı və gəzinti yazılarını cəmləşdirib Xarici Ölkə adlı kitabında yığdı. Bu əsəri ilə ölkəsində çox məşhur komediyan yazıcısı oldu.

Tvenin göz bəbəyi özünün hazırladığı dəri üzlü dəftərlər imiş. Qələm seçimi isə “Conklin Csescent Filler” olub. Bu qələmin əsas üstünlüyü masaya qoyulanda yuvarlanıb düşməməyi imiş. Ancaq Tvenin revmatizması olduğundan sonradan əsərlərini diktə edib.

İş həyatı

Huckleberry Finndən sonra 5 il boyunca kitab nümayiş etməyi buraxan Twain, zəngin olmaq ümidiylə biznes mühütünə atılmışdır. Pul qazanmaq üçün müxtəlif işlərə sərmayə qoyan Mark Twainin cəhdləri həmişə pul itkisiylə nəticələndi. 1885-ci ildə qurduğu nəşriyyat isə müflisləşməsinə gətirib çıxardı. İlk olaraq vətəndaş müharibəsi qəhrəmanlarından və köhnə ABŞ başçılarından çox böyük heyranlıq duyduğu Ulysses Grantın xatirələrini ardından Mark Twainin öz kitabı Huckleberry Finin Macəralarını nümayiş edən nəşriyyat, bu iki kitabla əldə etdiyi müvəffəqiyyəti bir daha əsla tuta bilmədi. Vətəndaş müharibəsi ilə əlaqədar müxtəlif xatirə kitablarının ardından dünyadakı bütün Katoliklərin bir dənə götürüb oxuyacağı düşüncəsiylə Papa XIII. Leonun xatirələrini eyni anda 6 dildə nümayiş etdi ancaq nə döyüş xatirələri nə də Papanın xatirələri oxucuların maraqına səbəb olmamışdır. Bu müvəffəqiyyətsizliklərinin ardından Ceyms W. Paige adlı ixtiraçının inkişaf etdirdiyi bir növ maşını üçün xərclədiyi minlərlə dollar da ona heç bir gəlir gətirə bilmədi.

Avropa illəri

1891 ci ildən etibarən ailəsiylə həyat bahalılığının daha az olduğu Avropaya yerləşən Twain dolanışığını təmin etmək üçün yazılarını sıxlaşdırdı. 1894-cü ildə, cap maşını Chicago Herald Qəzetində sınandı və müvəffəqiyyətsiz oldu. Borclarını ödəyə bilmək üçün yeni bir yol tapan Mark Twain, bütün dünyanı əhatə edən bir danışıq dövrünə çıxdı. Avstraliyadan Hindistana, Cənub Afrikadan İngiltərəyə qədər bir çox ölkəni gəzdi. Bu konfranslar silsilə aid gəzinti qeydlərini Ekvatorun İzində adlı yazısıyla paylaşdı.

Mark Twain, 1896-ci ildə 23 yaşındakı qızı Susyun menengit səbəbiylə ölümü üzərinə depressiyaya girdi və ruhi böhranları həyatı boyunca zaman zaman təkrar baş göstərdi. Borclarını ödəyib 1900-ci ildə ölkəsinə qayıdana gədər ailəsiylə birlikdə İsveçrə, Avstriya və İngiltərədə yaşadı. ABŞ a döndükdən sonra yoldaşı Olivianın sağlamlığı pozuldu. həkim tövsiyəsi üzərinə 1903-cu ilin sonunda İtaliyaya getdilər, nə var ki sağlamlığına qovuşa bilməyən Olivianı 1904-ci ildə Floransada həyata vəda etdi.

Son illəri

Yaşlılıq illərində müstəmləkəçiliyi, irq düşmənliyi, qazanc ehtirası, dini ikiüzlülüyü sərt bir dillə tənqid edən yazılar yazdı. 1905-ci ildə yetmişinci yaşını Ağ Evdə Theodore Rooseveltin qüruruna verdiyi yeməkdə qeyd etdi. 1907-ci ildə Oxford Universiteti özünə fəxri doktor rütbəsi verdi. 1909-cu ildə 29 yaşındakı kiçik qızı Jean infarkt nəticəsində həyatını itirdi. Mark Twain, 1906-ci ildə yazmağa başladığı bioqrafiyasını tamamlayamadan keçirdiyi ürək narahatlığı nəticəsində 21 Aprel 1910 günü Connecutda həyatını itirdi.

Digər dillərdə
Afrikaans: Mark Twain
Alemannisch: Mark Twain
aragonés: Mark Twain
العربية: مارك توين
অসমীয়া: মাৰ্ক টোৱেইন
asturianu: Mark Twain
Aymar aru: Mark Twain
تۆرکجه: مارک تواین
башҡортса: Марк Твен
Boarisch: Mark Twain
žemaitėška: Marks Tvens
Bikol Central: Mark Twain
беларуская: Марк Твэн
беларуская (тарашкевіца)‎: Марк Твэн
български: Марк Твен
Bislama: Mark Twain
brezhoneg: Mark Twain
bosanski: Mark Twain
буряад: Марк Твен
català: Mark Twain
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Mark Twain
нохчийн: Марк Твен
کوردی: مارک توین
čeština: Mark Twain
Cymraeg: Mark Twain
dansk: Mark Twain
Deutsch: Mark Twain
Zazaki: Mark Twain
Ελληνικά: Μαρκ Τουαίην
English: Mark Twain
Esperanto: Mark Twain
español: Mark Twain
eesti: Mark Twain
euskara: Mark Twain
فارسی: مارک توین
suomi: Mark Twain
føroyskt: Mark Twain
français: Mark Twain
Frysk: Mark Twain
Gaeilge: Mark Twain
galego: Mark Twain
Avañe'ẽ: Mark Twain
ગુજરાતી: માર્ક ટ્વેઇન
客家語/Hak-kâ-ngî: Mark Twain
Fiji Hindi: Mark Twain
hrvatski: Mark Twain
magyar: Mark Twain
Հայերեն: Մարկ Տվեն
interlingua: Mark Twain
Bahasa Indonesia: Mark Twain
Ilokano: Mark Twain
íslenska: Mark Twain
italiano: Mark Twain
la .lojban.: mark.tuein
Basa Jawa: Mark Twain
ქართული: მარკ ტვენი
Qaraqalpaqsha: Mark Twain
Taqbaylit: Mark Twain
Адыгэбзэ: Марк Твен
Kabɩyɛ: Mark Twain
қазақша: Марк Твен
한국어: 마크 트웨인
Кыргызча: Марк Твен
Latina: Mark Twain
Lëtzebuergesch: Mark Twain
лезги: Марк Твен
Limburgs: Mark Twain
Ligure: Mark Twain
lietuvių: Mark Twain
latviešu: Marks Tvens
Malagasy: Mark Twain
олык марий: Марк Твен
Baso Minangkabau: Mark Twain
македонски: Марк Твен
монгол: Марк Твен
кырык мары: Марк Твен
Bahasa Melayu: Mark Twain
Mirandés: Mark Twain
မြန်မာဘာသာ: မာ့က်ခ်တွိန်း
эрзянь: Марк Твен
Dorerin Naoero: Mark Twain
नेपाल भाषा: मार्क ट्वेन
Nederlands: Mark Twain
norsk nynorsk: Mark Twain
norsk: Mark Twain
occitan: Mark Twain
Livvinkarjala: Mark Twain
ਪੰਜਾਬੀ: ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ
polski: Mark Twain
Piemontèis: Mark Twain
پنجابی: مارک ٹوین
português: Mark Twain
Runa Simi: Mark Twain
română: Mark Twain
русский: Марк Твен
русиньскый: Марк Твейн
саха тыла: Марк Твен
Scots: Mark Twain
srpskohrvatski / српскохрватски: Mark Twain
Simple English: Mark Twain
slovenčina: Mark Twain
slovenščina: Mark Twain
shqip: Mark Twain
српски / srpski: Марк Твен
svenska: Mark Twain
Kiswahili: Mark Twain
ślůnski: Mark Twain
тоҷикӣ: Марк Твен
Tagalog: Mark Twain
Türkçe: Mark Twain
татарча/tatarça: Марк Твен
удмурт: Марк Твен
українська: Марк Твен
oʻzbekcha/ўзбекча: Mark Twain
Tiếng Việt: Mark Twain
Volapük: Mark Twain
Winaray: Mark Twain
მარგალური: მარკ ტვენი
ייִדיש: מארק טוויין
Yorùbá: Mark Twain
Bân-lâm-gú: Mark Twain
粵語: 馬克吐溫