Mədəniyyət

Ənənəvi geyimləri və bəzək əşyaları ilə bir Türkmən qadını. Yurd adı verilən çadırın önündə, ənənəvi motivlərə toxunmuş halının üzərində qonar köçər mədəniyyətin motivlərini daşıyır.

Mədəniyyətinsanın və cəmiyyətin inkişafının müasir səviyyəsi, insanın yaratdığı və nəsildən-nəsilə ötürdüyü maddi və mənəvi dəyərlər.

"Mədəniyyət" anlayışının latın dilindən tərcüməsi "julture" – "becərmək", "bəsləmək", "yaxşılaşdırmaq" deməkdir. Bu sözün ilkin mənası – torpağın becərilməsi, əkinçilik, torpağın işlənilməsi idi. Tədricən insanların fəaliyyət dairəsi genişləndi və "mədəniyyət" sözü daha geniş bir məna daşımağa başladı: maarifçilik, savad, tərbiyə.

Mədəniyyət sözü həmçinin "Mədinə" sözündədir və mənası "şəhərsalma" anlamına gəlir.

Məşhur rus dilşünası Vladimir Dal özünün "İzahatlı lüğət"ində yazır:"Mədəniyyət – işlədilmə, becərmə, üzərində çalışmadır, bu əqli və əxlaqi savaddır".

Mədəniyyət fenomenini təhlil edən F.Hegel ona "insan tərəfindən yaradılmış ikinci təbiət" adını vermişdir. Mədəniyyət – təbiət tərəfindən bizə bəxş edilmiş sərvətdir, insanlar tərəfindən yaradılmış və toplanılmış maddi və mədəni dəyərləri, bizi əhatə edən təbiəti qiymətləndirmək üçün bizə verilmiş şansdır.

Mədəniyyət – hər bir insanın az və ya çox dərəcədə əldə etdiyi bilik və vərdişlər, ictimai və istehsalat həyatı, savad və tərbiyə, yaradıcılıq və mənəvi-əxlaqi fəallıqdır. Eyni zamanda, buraya insan tərəfindən yaradılmış sərvətlər (o cümlədən maddi sərvətlər) də daxildir.

Mədəniyyət – insanların həyat fəaliyyəti formalarının müxtəlifliyi, mücərrəd anlayışda həyatın becərilməsi, onun insaniləşdirilməsi, xalqların tarixi yaddaşıdır. O, sivilizasiyaların və etnosların ayrılmaz cəhətidir. Planetimizdə mədəniyyətlərin müxtəlifliyi insan birliklərinin ən böyük dəyəridir; buna, bəzən, inteqral mədəniyyət deyilir. İnsan mədəniyyət vasitəsi ilə özünün müstəqil fərd, cəmiyyətin üzvü, bütövlülüyün bir cəhəti olduğunu dərk edir.

Amerikalı yazıçı Ernest Heminquey "Zəng kimin üçün çalınır" əsərində yazmışdır: "Elə bir insan olmamışdır ki, o, ada kimi, özü-özlüyündə tənha qalsın; hər kəs… qitənin, torpağın bir hissəsidir; əgər dalğa bu sahildəki daş qayasını çırpıb aparsa, onda Avropa kiçiləcək. Hər bir ölən adam məni də kiçildir, çünki mən bütün insan nəsli ilə birəm, bax buna görə, heç vaxt soruşma ki, zəng kimin üçün çalınır: o sənin üçün çalınır". [1]

Mədəniyyət tarixinin mərhələləri

Müasir mədəniyyətşünaslıqda mədəniyyət tarixinin aşağıdakı mərhələləri təsnif edilir:

  • İbtidai icma mədəniyyəti ( b.e. 4 min il əvvəl );
  • Qədim Dünya mədəniyyəti ( b.e.4 min il əvvəl — b.e.V əsrinə qədər );
  • Orta əsrlər ( V—XIV əsr.);
  • İntibah Dövrü ( XIV—XVI əsr.);
  • Yeni Dövr ( XVI ax.—XIX əsr.);
  • Ən Yeni Dövr ( XIX ax. — h.h. dövr ).
Digər dillərdə
Afrikaans: Kultuur
Alemannisch: Kultur
አማርኛ: ባሕል
aragonés: Cultura
العربية: ثقافة
ܐܪܡܝܐ: ܡܪܕܘܬܐ
مصرى: ثقافه
অসমীয়া: সংস্কৃতি
asturianu: Cultura
Aymar aru: Yati
башҡортса: Мәҙәниәт
Boarisch: Kuitua
žemaitėška: Koltūra
беларуская: Культура
беларуская (тарашкевіца)‎: Культура
български: Култура
भोजपुरी: संस्कृति
বাংলা: সংস্কৃতি
བོད་ཡིག: རིག་གནས།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: সংস্কৃতি
brezhoneg: Sevenadur
bosanski: Kultura
буряад: Соёл
català: Cultura
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ùng-huá
Cebuano: Kultura
Chamoru: Kuttura
کوردی: چاند
čeština: Kultura
kaszëbsczi: Kùltura
Чӑвашла: Культура
Cymraeg: Diwylliant
dansk: Kultur
Deutsch: Kultur
ދިވެހިބަސް: ސަގާފަތު
Ελληνικά: Κουλτούρα
English: Culture
Esperanto: Kulturo
español: Cultura
eesti: Kultuur
euskara: Kultura
estremeñu: Coltura
فارسی: فرهنگ
suomi: Kulttuuri
Võro: Kultuur
français: Culture
Nordfriisk: Kultuur
furlan: Culture
Frysk: Kultuer
Gaeilge: Cultúr
galego: Cultura
Avañe'ẽ: Arandupy
Gaelg: Cultoor
客家語/Hak-kâ-ngî: Vùn-fa
עברית: תרבות
हिन्दी: संस्कृति
Fiji Hindi: Sanskriti
hrvatski: Kultura
Kreyòl ayisyen: Kilti
magyar: Kultúra
Հայերեն: Մշակույթ
interlingua: Cultura
Bahasa Indonesia: Budaya
Interlingue: Cultura
Ilokano: Kultura
Ido: Kulturo
íslenska: Menning
italiano: Cultura
日本語: 文化
Patois: Kolcha
la .lojban.: kulnu
Basa Jawa: Budaya
ქართული: კულტურა
қазақша: Мәдениет
kalaallisut: Kulturi
ភាសាខ្មែរ: វប្បធម៌
ಕನ್ನಡ: ಸಂಸ್ಕೃತಿ
한국어: 문화
къарачай-малкъар: Культура
कॉशुर / کٲشُر: تَہزیٖب
Kurdî: Çand
Кыргызча: Маданият
Latina: Cultura
Ladino: Kultura
Lëtzebuergesch: Kultur
Limburgs: Cultuur
lietuvių: Kultūra
latviešu: Kultūra
Basa Banyumasan: Budaya
Malagasy: Kolontsaina
олык марий: Тӱвыра
македонски: Култура
മലയാളം: സംസ്കാരം
монгол: Соёл
मराठी: संस्कृती
Bahasa Melayu: Budaya
Malti: Kultura
Mirandés: Cultura
မြန်မာဘာသာ: ယဉ်ကျေးမှု
مازِرونی: فرهنگ
Napulitano: Cultura
Plattdüütsch: Kultur
Nedersaksies: Kultuur
नेपाली: संस्कृति
नेपाल भाषा: तजिलजि
Oshiwambo: Hastangi
Nederlands: Cultuur
norsk nynorsk: Kultur
norsk: Kultur
Novial: Kulture
occitan: Cultura
Livvinkarjala: Kul'tuuru
ਪੰਜਾਬੀ: ਸੱਭਿਆਚਾਰ
Papiamentu: Kultura
Pälzisch: Kuldur
polski: Kultura
پنجابی: کلچر
پښتو: هڅوب
português: Cultura
Runa Simi: Kawsay saphi
română: Cultură
русский: Культура
русиньскый: Култура
саха тыла: Култуура
sicilianu: Cultura
Scots: Cultur
سنڌي: ثقافت
srpskohrvatski / српскохрватски: Kultura
Simple English: Culture
slovenščina: Kultura
chiShona: Tsika
Soomaaliga: Dhaqan
shqip: Kultura
српски / srpski: Култура
SiSwati: Inhlonipho
Seeltersk: Kultuur
Basa Sunda: Budaya
svenska: Kultur
Kiswahili: Utamaduni
தமிழ்: பண்பாடு
తెలుగు: సంస్కృతి
тоҷикӣ: Фарҳанг
Tagalog: Kalinangan
Türkçe: Kültür
Xitsonga: Ndzhavuko
татарча/tatarça: Мәдәният
українська: Культура
اردو: ثقافت
oʻzbekcha/ўзбекча: Madaniyat
vèneto: Cultura
vepsän kel’: Kul'tur
Tiếng Việt: Văn hóa
Winaray: Kultura
吴语: 文化
მარგალური: კულტურა
ייִדיש: קולטור
Yorùbá: Àṣà
Zeêuws: Cultuur
中文: 文化
Bân-lâm-gú: Bûn-hoà
粵語: 文化