Kalka (dilçilik)

Kalka (fr. calque — kopiya) ya da Hərfi tərcümə; linqvistikada başqa dillərin söz, ifadə və frazaların, dil vahidinə uyğun olaraq hərfi tərcümə ilə mənimsənilməsi.Kalkaların yaranmasına gətirən mənimsəmə üsulu kalka ya da kalkalaşdırmaq adlanır.Kalkanın öyrənilməsiylə linqvistika, leksikoloqiya və tərcüməşünaslıq məşğul olur. Kalkalar dil daşıyıcılarının, xarici dilin məişətə və elmə xarici mənimsəmələrin kəskin artımına - müxtəlif tarixi mərhələlərdə Azərbaycan dilinə ardıcıl olaraq fars, ərəb, rus, alman, fransız, ingilis dillərindən, birbaşa reaksiya kimi yaranıb. Bəzi, məsələn island dillində, kalkalaşdırma - praktiki olaraq xarici leksikanın yeganə assimilyasiya vasitəsidir. Linqivistikada aşağıdakı kalka növləri var:sözyaradan kalka;semantik kalka;frazeoloji kalka;yarımkalkalar;yalançı kalkalar.Sözyaradan kalkalar - xarici sözün bir dildən o biri dilə morfemlərlə tərcüməsindən əldə edilir.Kalka adətən mənimsənilmiş söz kimi duyulmur, çünki öz dilinin morfemlərindən ibarət olur. Buna görə bu sözlərin gerçək mənşəyi, çox vaxt bu barədə ilk dəfə bilən insan üçün gözlənilməz olur.

  • Sözyaradan kalka -məsələn göydələn sözü, rus neboskreb sözündən o isə öz növbəsində ingilis sky-scraper sözündən yaranıb.

Yarımada - (rus) poluostrov, (alman) halbinsel, insanpərvərlik - (rus)çeloveçnost, (alman) Menshclichkeit və sairə.əlyazma- rukopis yarımköçürücü (rus) poluprovodnik, (ingilis)semiconductor

  • Semantik kalka - xarici sözün təsiri altında yeni məna daşımağa başlayır. Məsələn əsmək rus dili vasitəsiylə, alman dilindən kiminsə qayğısına qalmaq mənasında işlənir.
  • Frazeoloji kalkalar - məsələn özünü ələ al - rus vozmi sebya v ruki sözbirləşməsindən yaranıb, o isə öz növəsində uyğun alman frazasından.
Digər dillərdə
беларуская: Калька (лексіка)
беларуская (тарашкевіца)‎: Калькаваньне
български: Калка
čeština: Kalk
English: Calque
Esperanto: Paŭso
eesti: Tõlkelaen
euskara: Kalko
hrvatski: Prevedenice
interlingua: Calco
Bahasa Indonesia: Pinjam terjemah
íslenska: Tökuþýðing
日本語: 翻訳借用
қазақша: Калька
한국어: 번역차용
latviešu: Kalks
മലയാളം: കാൽക്
Bahasa Melayu: Pinjam terjemah
Nederlands: Leenvertaling
norsk nynorsk: Importord
português: Calque
русиньскый: Калька
Scots: Calque
slovenčina: Kalk
slovenščina: Kalk
српски / srpski: Kalk
中文: 借译
Bân-lâm-gú: Chioh-e̍k