Kaliforniya

Kaliforniya
ing. California
Kaliforniya bayrağıKaliforniya gerbi
BayraqGerb
Təxəllüsü: Qızıl ştat
Şüarı: Evrika
Himni: "I Love You, California"
ABŞ xəritəsində Kaliforniya
Rəsmi dilİngilis dili
Danışılan dillərİngilis dili (57.4%)
İspan dili (28.5%)
Çin dili (2.8%)
Taqal dili (2.2%)
Vyetnam dili (1.43%)
PaytaxtıSakramento (Kaliforniya)
Ən iri şəhəriLos-Anceles
Ən iri metropoliteniBöyük Los-Anceles Ərazisi
Ərazisi3-cü (ABŞ üzrə)
 • Ümumi163,696 mil²
(423,970 km2)
 • Eni250 mil (400 km)
 • Uzunluğu770 mil (1240 km)
 • % su4.7
 • En dairəsi32° 32′ Ş - 42° Ş
 • Uzunluq dairəsi114° 8′ Q - 124° 26′ Q
Əhalisi1-ci (ABŞ üzrə)
 • Ümumi39,144,818 (2015)
 • Sıxlıq246.0/mil²  (95.0/km2)
11-ci (ABŞ üzrə)
 • Təsərrüfatın Orta Gəliri61,021 $ (2009) (9-cü)
Yüksəklik
 • Maksimal yüksəklikUitni dağı
14,505 ft (4,421.0 m)
 • Orta yüksəklik2,900 ft  (880 m)
 • Minimal yüksəklikBəduoter hövzəsi
-290.0 ft (-85.0 m)
Ştatlıqdan ƏvvəlKaliforniya Respublikası
İttifaqa qəbul9 sentyabr, 1850 (31-ci)
QubernatorCerri Braun (D)
Leytenant-qubernatorQavin Nyusm (D)
Qanunverici hakimiyyətŞtat Qanunverici Hakimiyyəti
 • Yuxarı PalataSenat
 • Aşağı PalataŞtat Assambleyası
ABŞ SenatorlarıDayana Faynstayn (D)
Barbara Bokser (D)
ABŞ Palata nümayəndələri39 Demokrat
14 Respublikaçı (siyahı)
Saat qurşağıPasifik UTC -8/-7
ISO 3166US-CA
AbbreviaturaCA
Rəsmi saytıwww.ca.gov

Kaliforniya (ing. California) – Amerika Birləşmiş Ştatlarının qərbində yerləşən ştat. Əhali sayına görə ABŞ-ın ən böyük və nüfuzlu ştatıdır. Ərazisinə görə AlyaskaTexasdan sonra 3-cü ən böyük ştatdır.[1]

Şimal tərəfdən Oreqon ştatı, şərqdən NevadaArizona ştatları, cənubdan Meksikanın Baxa Kaliforniya ştatı, qərbdən isə Sakit Okeanla əhatə olunur. Kaliforniyanın mərkəzi Sakramento, ən böyük şəhərləri isə Los-Anceles, San Diyego, San Xose və San Fransiskodur.

Kaliforniya müxtəlif iqlim zonaları, zəngin coğrafiyası və əhali tərkibinə malikdir. Əlavə olaraq Kaliforniyanın Loc Anceles şəhərində yerləşən Hollivud dünya kinematoqrafiyasının mərkəzi kimi tanınır. Iqtisadiyyatında vacib yerləri aerokosmik sənayesi, neft hasilatı və neftin emalı, informasiya texnologiyaları tutur.

Ümumi Daxili Məhsulun həcminə görə Kaliforniya bütün ştatları qabaqlayır. Tək Kaliforniyanın iqtisadiyyatı Rusiyanın bütün iqtisadiyyatından daha böyükdür.[2] Əgər Kaliforniya ayrıca dövlət olsaydı, onda o əhalisinin sayına görə dünyada 35-ci, ərazi böyüklüyünə görə dünyada 59-cu sırada dayanardı, ÜDM həcminə görə isə 8-ci yerdə olardı.

Coğrafiyası

Kaliforniya Amerikanın Oreqon, Arizona və Nevada ştatları, Meksikanın Baja Kalifornia ştatı və Sakit Okean ilə həmsərhəddir. Ştatın mərkəzi hissəsində Kaliforniya vadisi yerləşir. Kaliforniya Vadisinin qərbində Kordilyer dağları, şərqində Sierra Nevada dağları, şimalında Kaskad dağları, cənubunda isə Tehaçapi dağları yerləşir. Bu ərazi Kaliforniyanın əsas kənd təsərrüfatı regionudur. ABŞ-ın kənd təsərrüfatında istifadə olunan torpaqlarının 1 faizi, istehsal olunan kənd təsərrüfatı məhsullarının isə (dəyərinə görə) 8 faizi bu regiona düşür.

Ştatın ərazisinin 45 faizini meşələr tutur. Nisbətən quru iqlimə məxsus bir ştat üçün bu göstərici kifayət qədər yüksək göstəricidir. Şam ağaclarının növlərinin zənginliyinə görə Kaliforniya bütün ştatlardan irəlidədir. Kaliforniya meşə sahələrinin ümümi həcminə görə ştatlar arasında Alyaskadan sonra 2-ci yeri tutur. Kaliforniya Ağ Dağlarında yerləşən bəzi ağaclar dünyada ən qədim ağaclar hesab olunurlar.

Cənubda daxili duzlu göl olan Salton Si (Salton Sea) yerləşir. Ştatın cənub-mərkəz hissəsində Mahove Səhrası yerləşir. Mahove Səhrasının şimal-şərq hissəsində Ölüm Vadisi yerləşir, burada Şimali Amerikanın ən isti və ən aşağı nöqtəsi olan Bedvater hövzəsi yerləşir. Qərb yarımkürəsində qeydə alınan ən isti temperatur buraya aiddir. Rekord göstərici 1910-cu il, 10 İyul tarixində 57 °C qeydə alinmışdır. Ümumiyyətlə isə ştatın bütün cənub-şərq ərazisi quru və isti iqlimə malik səhralardan ibarətdir. Kaliforniyanın Arizona ştatı ilə cənub-şərq sərhədləri Kolorado çayından keçir. Kaliforniyanın cənub hissəsi bu çayın sularının yarısını istifadə üçün götürür.

Ştatın sahilyanı bölgəsində çoxlu əhali məskunlaşmışdır. Burada San-Diego, Los-Anceles, San-Fransisko kimi iri şəhərlər mövcuddur.

Digər dillərdə
Afrikaans: Kalifornië
Alemannisch: Kalifornien
አማርኛ: ካሊፎርኒያ
aragonés: California
Ænglisc: California
العربية: كاليفورنيا
asturianu: California
Aymar aru: California suyu
башҡортса: Калифорния
Boarisch: Kalifornien
žemaitėška: Kalėfuornėjė
Bikol Central: California
беларуская: Каліфорнія
беларуская (тарашкевіца)‎: Каліфорнія
български: Калифорния
Bislama: Kalifornia
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: ক্যালিফোর্নিয়া
brezhoneg: Kalifornia
bosanski: Kalifornija
буряад: Калифорни
català: Califòrnia
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: California
нохчийн: Калифорни
Cebuano: California
Tsetsêhestâhese: California
corsu: California
čeština: Kalifornie
Чӑвашла: Калифорни
Cymraeg: Califfornia
Deutsch: Kalifornien
Zazaki: Kaliforniya
dolnoserbski: Kaliforniska
Ελληνικά: Καλιφόρνια
emiliàn e rumagnòl: Califòrgna
English: California
Esperanto: Kalifornio
español: California
eesti: California
euskara: Kalifornia
فارسی: کالیفرنیا
suomi: Kalifornia
føroyskt: Kalifornia
français: Californie
arpetan: California
Nordfriisk: California
Frysk: Kalifornje
Gaeilge: California
Gagauz: Kaliforniya
Gàidhlig: Calafòrnia
galego: California
Avañe'ẽ: California
Gaelg: California
客家語/Hak-kâ-ngî: California
Hawaiʻi: Kaleponi
עברית: קליפורניה
Fiji Hindi: California
hrvatski: Kalifornija
hornjoserbsce: Kaliforniska
Kreyòl ayisyen: Kalifòni
magyar: Kalifornia
Հայերեն: Կալիֆոռնիա
interlingua: California
Bahasa Indonesia: California
Interlingue: California
Iñupiak: California
Ilokano: California
íslenska: Kalifornía
italiano: California
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᑳᓖᐴᕐᓃᐊ
la .lojban.: kalifornias
Basa Jawa: California
ქართული: კალიფორნია
Qaraqalpaqsha: Kaliforniya shtati
Taqbaylit: Kalifurnya
Kabɩyɛ: Kalɩfɔrnii
қазақша: Калифорния
къарачай-малкъар: Калифорния
kurdî: Kalîforniya
kernowek: Kaliforni
Кыргызча: Калифорния
Latina: California
Ladino: Kalifornia
Lëtzebuergesch: Kalifornien
Lingua Franca Nova: California
Limburgs: Californië
Ligure: California
lumbaart: California
لۊری شومالی: کاليفورنيا
lietuvių: Kalifornija
latviešu: Kalifornija
Malagasy: Kalifornia
олык марий: Калифорний
Māori: Karapōnia
македонски: Калифорнија
മലയാളം: കാലിഫോർണിയ
монгол: Калифорни
кырык мары: Калифорни
Bahasa Melayu: California
مازِرونی: کالیفرنیا
Dorerin Naoero: California
Nāhuatl: California
Plattdüütsch: Kalifornien
Nedersaksies: Kalifornië
नेपाल भाषा: क्यालिफोर्निया
Nederlands: Californië
norsk nynorsk: California
norsk: California
occitan: Califòrnia
Pangasinan: California
Kapampangan: California
Papiamentu: California
Picard: Californie
Deitsch: Kalifornie
polski: Kalifornia
Piemontèis: Califòrnia
پنجابی: کیلیفورنیا
português: Califórnia
Runa Simi: California suyu
rumantsch: California
română: California
русский: Калифорния
संस्कृतम्: कालिफ़ोर्निया
саха тыла: Калифорния
sicilianu: California
Scots: Californie
davvisámegiella: Kalifornia
srpskohrvatski / српскохрватски: Kalifornija
Simple English: California
slovenčina: Kalifornia
slovenščina: Kalifornija
Gagana Samoa: Kalefonia
Soomaaliga: Kalifornia
shqip: Kalifornia
српски / srpski: Калифорнија
Seeltersk: Kalifornien
Basa Sunda: Kalifornia
svenska: Kalifornien
Kiswahili: California
ślůnski: Kaliforńijo
tetun: California
тоҷикӣ: Калифорния
Tagalog: California
Türkçe: Kaliforniya
татарча/tatarça: Калифорния (штат)
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: Kaliforniye Shitati
українська: Каліфорнія
oʻzbekcha/ўзбекча: Kaliforniya
vèneto: Całifornia
Tiếng Việt: California
Volapük: Kalifonän
Winaray: California
хальмг: Калифорния
მარგალური: კალიფორნია
ייִדיש: קאליפארניע
Zeêuws: Californië
Bân-lâm-gú: California
isiZulu: California