Aspaziya

Vatikan Muzeyində, aşağısında Aspaziyanın adı yazılmış mərmər herma. 1777-ci ildə tapılmış bu mərmər herma E.ə. V əsrə aid orijinal əsərin bir Roma dövrü surətidir ve Aspaziyanın məzar daşını təmsil edir.

Aspaziya ya da Miletli Aspaziya (təx. E.ə. 470[1][2]–təx. E.ə. 400,[1][3] Yunanca: Ἀσπασία) Afinalı dövlət xadimi Perikllə olan əlaqəsi ilə tanınmış Miletli bir qadındır.[4] Həyatı haqqında çox az məlumat vardır. Yetkinlik dövrünün böyük hissəsini Afinada yaşayan Aspaziyanın, Periklə ve Afina siyasətinə təsir etməsi mümkündür. Platon, Aristofan, Ksenofont ilə birlikdə dövrün digər yazıçılarının əsərlərində ondan bəhs edilmişdir.

Antik yazıçılar Aspaziyanın eyni vaxtda bir fahişəxana işlətdiyini və fahişə olduğunu da yazmışlar. Ancaq bu məlumatların, Perikli əksiltməyə çalışan komik yazıçılar tərəfindən irəli sürüldüyünü söyləyən müasir tarixçilər tərəfindən mübahisəli məsələ kimi təqdim edilir.[5] Hətta, bəzi tədqiqatçılar Aspaziyanın hetera ya da fahişə olduğu haqqındakı tarixi ənənəni şübhə altına alaraq, Perikl ile evlənmiş ola biləcəyini də irəli sürməkdədir. Aspaziyanın Perikldən olan oğlu Gənc Perikl daha sonra Afinada general olmuş ve Arqinus döyüşündən sonra edam edilmiştir. Periklin ölümündən sonra, Aspaziyanın digər bir afinalı dövlət xadimi və general olan Lisikl ile birlikdə olduğu irəli sürülmüşdür.

Mənşəyi və ilk dövrləri

Aspaziya, müasir dövrdə Aydın ilində olan, antik yunan dövründə İoniya şəhəri Miletdə doğulmuşdur. Atasının adının Axiochus olduğundan başqa ailəsi haqqında məlumat yoxdur, ancaq aldığı mükəmməl təhsili yalnız zəngin ailələrin verə biləcəyi düşünülsə, belə bir ailədən gəldiyi aydındır. Bəzi antik mənbələr isə Aspaziyanın Kariyalı bir müharibə qəniməti olduğunu bildirir, ancaq bu məlumatlar ciddi olaraq müdafiə edilmir. [β][6]

Afinaya ilk dəfə hansı şərtlərlə getdiyi bilinmir. IV əsrə aid ve üzərində Axiochus ile Aspazinin adları olan bir məzar daşının tapılması, tarixçi Peter K. Biknelin Aspaziyanın aile keçmişini və Afina ilə olan əlaqələrinə dair yeni mülahizəni ortaya çıxarmasına səbəb olmuşdur. Biknelin variantı, Aspaziya ilə E.ə. 460 –cı ildə Afinadan sürgün edilən və bu dövrü Miletdə yaşadığı güman edilən skambonideli II Alkiviadı (məşhur Alkiviadın babası) bir-birinə bağlamışdır.[1] Biknel, Alkiviadın sürgün edilərək Miletə getdiyi, burada Axiochus adında birinin qızı ilə evləndiyini irəli sürür. Daha sonra Alkiviad, yeni arvadı ve onun kiçik bacısı Aspaziya ile birlikdə Afinaya qayıdır. Biknel eyni zamanda bu nikahdan olan ilk uşağın adının Axiochus, ikinci uşağın adının da Aspasios olduğunu iddia edir. Habelə Periklin Aspaziya ile tanış olmasının, Alkiviadın ev əhli ilə olan yaxın əlaqələri sayəsində olduğu fikrini də irəli sürməkdədir.[7]

Digər dillərdə
العربية: أسبازيا
беларуская: Аспасія
български: Аспазия
brezhoneg: Aspasia
čeština: Aspasia
Ελληνικά: Ασπασία
English: Aspasia
فارسی: آسپاسیا
suomi: Aspasia
français: Aspasie
galego: Aspasia
עברית: אספאסיה
Հայերեն: Ասպասիա
Bahasa Indonesia: Aspasia
íslenska: Aspasía
日本語: アスパシア
ქართული: ასპასია
ಕನ್ನಡ: ಆಸ್ಪೇಷಿಯ
Ripoarisch: Aspahsija
Latina: Aspasia
latviešu: Aspasija
македонски: Аспасија
മലയാളം: അസ്പേഷെ
Mirandés: Aspásia
Nederlands: Aspasia
norsk: Aspasia
polski: Aspazja
português: Aspásia
русский: Аспасия
srpskohrvatski / српскохрватски: Aspazija
slovenščina: Aspazija iz Mileta
српски / srpski: Аспасија
svenska: Aspasia
Türkçe: Miletli Aspasia
українська: Аспасія