Asiya

Asiya qitəsi

Asiya –Avropa ilə birlikdə Avrasiya materikini əmələ gətirir.

Asiya Avropa ilə birlikdə 54 mln. km²-lik sahəsi ilə dünyanın ən böyük qitəsidir. Əsasən şərq yarımkürəsində yerləşir. O, Avrasiya materikinin 4/5-dən çoxunu əhatə edir. Asiyanın sahəsi Cənubi Amerika, Antarktida, və Avstraliyanın birgə götürülmüş sahəsindən daha çoxdur. Bu qitə Avrasiya materikinin şimal-şərq, şərq, cənub və cənub-şərq hissələrini əhatə edir. Asiya qərbdən şərqə doğru 10.200 km, şimaldan cənuba doğru 7.000 km məsafədə uzanır. Avropa ilə Asiyanın şərti sərhədi Ural dağlarının şərq ətəkləri, Ural və ya Emba çayı, Xəzər dənizinin şimal sahilləri, Kuma-Manıç çökəkliyi, Don çayının aşağı axını, Azov dənizi, Kerç boğazı, Qara dəniz, Bosfor boğazı, Mərmərə dənizi, Dardanel boğazı, Egey dənizi olaraq qəbul edilmişdir. Afrika ilə Asiyanı bir-birindən Süveyş kanalı, Qırmızı dəniz, Babülməndəb boğazı və Ədən körfəzi ayırır.

Asiya Yer kürəsinin yeganə qitəsidir ki, onun sahillərini dörd okeanın suları əhatə edir. Asiyanın qərb və cənub-qərb sahilləri daha çox girintili-çıxıntılıdır. Asiyanın şərq sahillərini Sakit okeanın suları əhatə edir. Materikin cənub və cənub-qərb sahillərini isə Hind okeanının suları əhatə edir. Burada nəhəng Ərəbistan yarımadası Ərəbistan və Hindistan yarımadası Hindistan yarımadaları, onları ayıran Ərəbistan dənizi və Benqal körfəzi yerləşir. Qırmızı dənizAsiya sahillərində yerləşən ən isti dənizdir. Asiyanın cənub sahillərində adalar azdır. Şri-Lanka buradakı ən iri adadır. Hind okeanı sahillərində musson cərəyanları çox böyük təsir göstərir.

Atlantik okeanı suları Asiyanın ucqar cənub-qərb qurtaracağı olan Kiçik Asiya yarımadasını əhatə edir. Bu yarımadanı qərb sahilləri olduqca girintili-çıxıntılıdır. Kipr adası Asiyanın Atlantik okeanı hövzəsinə aid olan ən böyük adasıdır. Asiyanın bir qrup böyük ada və yarımadaları olan Yamal yarımadası, Taymır yarımadası , Çukot yarımadası və Novosibirsk adaları Şimal Buzlu okeanında yerləşir. Berinq boğazı Asiyanı Şimali Amerikadan ayırır. Şimal Buzlu okeanındakı dənizlərin hamısı qışda donur.

Digər dillərdə
Acèh: Asia
адыгабзэ: Азие
Afrikaans: Asië
Akan: Ehyia
Alemannisch: Asien
አማርኛ: እስያ
aragonés: Asia
Ænglisc: Asia
العربية: آسيا
مصرى: اسيا
অসমীয়া: এছিয়া
asturianu: Asia
авар: Азия
Aymar aru: Asya
تۆرکجه: آسیا
башҡортса: Азия
Boarisch: Asien
žemaitėška: Azėjė
Bikol Central: Asya
беларуская: Азія
беларуская (тарашкевіца)‎: Азія
български: Азия
भोजपुरी: एशिया
Bislama: Esia
Bahasa Banjar: Asia
bamanankan: Asia
বাংলা: এশিয়া
བོད་ཡིག: ཨེ་ཤེ་ཡ།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: এশিয়া
brezhoneg: Azia
bosanski: Azija
буряад: Ази
català: Àsia
Chavacano de Zamboanga: Asia
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ā-ciŭ
нохчийн: Ази
Cebuano: Asya
Tsetsêhestâhese: Asia
کوردی: ئاسیا
corsu: Asia
qırımtatarca: Asiya
čeština: Asie
kaszëbsczi: Azëjô
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Асїꙗ
Чӑвашла: Ази
Cymraeg: Asia
dansk: Asien
Deutsch: Asien
Zazaki: Asya
dolnoserbski: Azija
डोटेली: एसिया
Ελληνικά: Ασία
English: Asia
Esperanto: Azio
español: Asia
eesti: Aasia
euskara: Asia
estremeñu: Ásia
فارسی: آسیا
Fulfulde: Aasiya
suomi: Aasia
Võro: Aasia
føroyskt: Asia
français: Asie
arpetan: Asia
Nordfriisk: Aasien
furlan: Asie
Frysk: Aazje
Gaeilge: An Áise
Gagauz: Aziya
贛語: 亞洲
Gàidhlig: Àisia
galego: Asia
گیلکی: آسیا
Avañe'ẽ: Ásia
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: आशिया खंड
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌰𐍃𐌹𐌰
ગુજરાતી: એશિયા
Gaelg: Yn Aishey
Hausa: Asiya
客家語/Hak-kâ-ngî: Â-chû
Hawaiʻi: ‘Ākia
עברית: אסיה
हिन्दी: एशिया
Fiji Hindi: Asia
hrvatski: Azija
hornjoserbsce: Azija
Kreyòl ayisyen: Azi
magyar: Ázsia
հայերեն: Ասիա
interlingua: Asia
Bahasa Indonesia: Asia
Interlingue: Asia
Igbo: Asia
Ilokano: Asia
ГӀалгӀай: Ази
Ido: Azia
íslenska: Asía
italiano: Asia
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᐊᓰᐊ
日本語: アジア
Patois: Ieja
la .lojban.: zdotu'a
Basa Jawa: Asia
ქართული: აზია
Qaraqalpaqsha: Aziya
Taqbaylit: Asya
Адыгэбзэ: Азиэ
Kongo: Azia
қазақша: Азия
kalaallisut: Asia
ភាសាខ្មែរ: អាស៊ី
ಕನ್ನಡ: ಏಷ್ಯಾ
한국어: 아시아
Перем Коми: Азия
къарачай-малкъар: Азия
कॉशुर / کٲشُر: ایشیا
kurdî: Asya
коми: Азия
kernowek: Asi
Кыргызча: Азия
Latina: Asia
Ladino: Asya
Lëtzebuergesch: Asien
лезги: Азия
Lingua Franca Nova: Asia
Luganda: Asia
Limburgs: Azië
Ligure: Asia
lumbaart: Asia
lingála: Azía
ລາວ: ອາຊີ
لۊری شومالی: آسیا
lietuvių: Azija
latgaļu: Azeja
latviešu: Āzija
मैथिली: एसिया
Basa Banyumasan: Asia
мокшень: Азия
Malagasy: Azia
олык марий: Азий
Māori: Āhia
Baso Minangkabau: Asia
македонски: Азија
മലയാളം: ഏഷ്യ
монгол: Ази
मराठी: आशिया
кырык мары: Ази
Bahasa Melayu: Asia
Malti: Asja
Mirandés: Ásia
မြန်မာဘာသာ: အာရှ
эрзянь: Азия Мастор
مازِرونی: آسیا
Dorerin Naoero: Eija
Nāhuatl: Asia
Napulitano: Asia
Plattdüütsch: Asien
Nedersaksies: Azie
नेपाली: एसिया
नेपाल भाषा: एसिया
Oshiwambo: Asia
Nederlands: Azië
norsk nynorsk: Asia
norsk: Asia
Novial: Asia
Nouormand: Âsie
Sesotho sa Leboa: Asia
Diné bizaad: (*"asia")
Chi-Chewa: Asia
occitan: Asia
Livvinkarjala: Aazii
Oromoo: Eeshiyaa
ଓଡ଼ିଆ: ଏସିଆ
Ирон: Ази
ਪੰਜਾਬੀ: ਏਸ਼ੀਆ
Pangasinan: Asia
Kapampangan: Asia
Papiamentu: Asia
Picard: Asie
Deitsch: Asie
Pälzisch: Asie
Norfuk / Pitkern: Asya
polski: Azja
Piemontèis: Asia
پنجابی: ایشیا
Ποντιακά: Ασίαν
پښتو: آسيا
português: Ásia
Runa Simi: Asya
rumantsch: Asia
Romani: Asia
română: Asia
armãneashti: Asia
tarandíne: Asie
русский: Азия
русиньскый: Азія
Kinyarwanda: Aziya
संस्कृतम्: जम्बुद्वीपः
саха тыла: Азия
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱮᱥᱤᱭᱟ
sardu: Asia
sicilianu: Asia
Scots: Asie
سنڌي: ايشيا
davvisámegiella: Ásia
Sängö: Asie
srpskohrvatski / српскохрватски: Azija
සිංහල: ආසියාව
Simple English: Asia
slovenčina: Ázia
slovenščina: Azija
Gagana Samoa: Asia
chiShona: Asia
Soomaaliga: Aasiya
shqip: Azia
српски / srpski: Азија
Sranantongo: Asi (doti)
Sesotho: Asia
Seeltersk: Asien
Basa Sunda: Asia
svenska: Asien
Kiswahili: Asia
ślůnski: Azyjo
தமிழ்: ஆசியா
ತುಳು: ಏಷ್ಯಾ
తెలుగు: ఆసియా
tetun: Ázia
тоҷикӣ: Осиё
Türkmençe: Aziýa
Tagalog: Asya
lea faka-Tonga: ʻĒsia
Tok Pisin: Esia
Türkçe: Asya
Xitsonga: Axiya
татарча/tatarça: Азия
chiTumbuka: Asia
reo tahiti: ’Ātia
тыва дыл: Азия
удмурт: Азия
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئاسىيا
українська: Азія
اردو: ایشیا
oʻzbekcha/ўзбекча: Osiyo
vèneto: Axia
vepsän kel’: Azii
Tiếng Việt: Châu Á
West-Vlams: Azië
Volapük: Siyop
walon: Azeye
Winaray: Asya
Wolof: Asi
吴语: 亚洲
хальмг: Азия
isiXhosa: I-Eshiya
მარგალური: აზია
ייִדיש: אזיע
Yorùbá: Ásíà
Vahcuengh: Yacouh
Zeêuws: Azië
中文: 亚洲
文言: 亞細亞洲
Bân-lâm-gú: A-chiu
粵語: 亞洲
isiZulu: I-Eshiya