Yucatán

Yucatán
Tulum.jpg
Flag of the Republic of Yucatan.svgCoat of arms of Yucatan.svg
Alministración
PaísBandera de Méxicu Méxicu
ISO 3166-2MX-YUC
CapitalMérida
Xeografía
Coordenaes20°50′00″N 89°00′00″W / 20.8333; -89
Yucatan in Mexico (location map scheme).svg
Superficie39612 km²
Llenda conCampeche
Altitú media30 m
Demografía
Más información
Estaya horariaUTC−06:00
www.yucatan.gob.mx/
Cambiar los datos en Wikidata

Yucatán ye una de les treinta y dos entidad federatives qu'integren los Estaos Xuníos Mexicanos. La so capital y ciudá más poblada ye Mérida.

Ta allugáu en la península de Yucatán, rexón sureste del país, llindando al norte col golfu de Méxicu, al sureste col estáu de Quintana Roo y al suroeste col estáu de Campeche. Como estáu llibre y soberanu foi incorporáu originalmente a la nación mexicana el 23 d'avientu de 1823, formando parte de los 19 estaos fundadores conforme a la Constitución Federal de los Estaos Xuníos Mexicanos de 1824.

Antes de la llegada d'españoles a la península de Yucatán, el nome d'esta rexón yera Mayab,[1] qu'en llingua maya (ma' yá'ab), traduzse como unos pocos. Foi una rexón bien importante pa la civilización maya, especialmente mientres el denomináu períodu posclásico, anque los asentamientos mayes más remotos na rexón envalórase que daten del sieglu III d. C., cuando les primeres migraciones provenientes del Petén establecer na rexón de Bacalar, nel oriente de la península. Escontra'l sieglu V, los pobladores empezaron a treslladase escontra'l poniente de la península, fundando, ente otres ciudaes, Chichén Itzá, Izamal, Motul, Ek Balam y Ichcaanzihóo (tamién llamada T'Hó), agora llamada Mérida, capital del actual estáu.[2]

Munches de les ciudaes mayes de la rexón peninsular subsistieron dempués del colapsu de les ciudaes de la rexón maya orixinal y dalgunes d'elles siguíen habitaes a la llegada de los españoles, a principios del sieglu XVI. Na actualidá, caltener en bon estáu y atópense integraos a zones urbanes un bon númberu de xacimientos arqueolóxicos mayes, qu'entienden diversos períodos del desenvolvimientu de la civilización maya, prueba de qu'esos llugares tuvieron una llinia de continuidá na so esistencia a lo llargo de los sieglos.[2]

Dende la conquista española, na primer parte del sieglu XVI, y hasta les primeres décades el sieglu XIX, la península de Yucatán, integrada polos actuales estaos de Campeche, Tabasco, Quintana Roo, Yucatán y lo que güei constitúi'l norte de Belice, integró una sola entidá políticu alministrativa, la Capitanía Xeneral de Yucatán.

Nos alboreceres del Méxicu independiente, en 1823, configuróse una primera República de Yucatán que se xuntó a la República Federal de los Estaos Xuníos Mexicanos. Más tarde en 1841, como resultáu de conflictos culturales y políticos venceyaos col pactu federal que se rompiera, Yucatán declaró la so independencia de Méxicu pa constituyir una segunda República de Yucatán, que tamién resultaría efímera, cuidao que en 1848 Yucatán se reintegraría en Méxicu.

Darréu, en 1858 (anque'l gobiernu de Benitu Juárez nun reconoció'l fechu sinón hasta 1863), en plena guerra de castes, l'estáu mexicanu de Yucatán foi biforcáu per primer vegada, estableciéndose Campeche como estáu independiente. A la conclusión de la mesma guerra de castes, mientres el porfiriato, en 1902, l'estáu de Yucatán foi estremáu nuevamente pa crear el territoriu federal que más tarde se convertiría nel actual estáu de Quintana Roo.[3]

Other Languages
Afrikaans: Yucatán
Aymar aru: Yucatán Istadu
беларуская: Юкатан (штат)
беларуская (тарашкевіца)‎: Юкатан (штат)
български: Юкатан (щат)
brezhoneg: Yucatán (stad)
ᏣᎳᎩ: ᏳᎧᏔᏂ
Tsetsêhestâhese: Yucatán
čeština: Yucatán (stát)
Ελληνικά: Γιουκατάν
English: Yucatán
Esperanto: Jukatanio
español: Yucatán
euskara: Yucatán
فارسی: یوکاتان
suomi: Yucatán
français: Yucatán
Gaeilge: Yucatán
interlingua: Stato Yucatan
Bahasa Indonesia: Yucatán
Ilokano: Yucatán
italiano: Yucatán
日本語: ユカタン州
한국어: 유카탄주
kernowek: Yucatán
Latina: Yucatania
Ladino: Yukatan
لۊری شومالی: یوکاتان
latviešu: Jukatana
Malagasy: Yucatán
македонски: Јукатан (држава)
मराठी: युकातान
Bahasa Melayu: Yucatán
مازِرونی: یوکاتان
Nāhuatl: Yucatán
Nederlands: Yucatán (staat)
norsk nynorsk: Yucatán
occitan: Yucatan
ਪੰਜਾਬੀ: ਯੁਕਾਤਾਨ
Kapampangan: Yucatán
Papiamentu: Yucatan
Piemontèis: Yucatán
português: Iucatã
Runa Simi: Yucatán suyu
română: Yucatán (stat)
русский: Юкатан (штат)
Scots: Yucatán
srpskohrvatski / српскохрватски: Yucatán (država)
Simple English: Yucatán (state)
slovenčina: Yucatán (štát)
српски / srpski: Јукатан (држава)
Kiswahili: Yucatán (jimbo)
Tagalog: Yucatán
Türkçe: Yucatán
українська: Юкатан (штат)
اردو: یوکاتان
oʻzbekcha/ўзбекча: Yukatan (shtat)
Tiếng Việt: Yucatán
Winaray: Yucatán
中文: 尤卡坦州
Bân-lâm-gú: Yucatán Chiu
粵語: 尤卡坦州