Xacobu I d'Inglaterra y VI d'Escocia

Xacobu I d'Inglaterra y VI d'Escocia
James I of England by Daniel Mytens.jpg
monarch of Scotland

8 febreru 1587 - 27 marzu 1625
María I d'Escocia - Carlos I d'Inglaterra
monarca de Inglaterra

24 marzu 1603 - 27 marzu 1625
Sabela I d'Inglaterra - Carlos I d'Inglaterra
Monarch of Ireland

24 marzu 1603 - 27 marzu 1625
Sabela I d'Inglaterra - Carlos I d'Inglaterra
Vida
NacimientuEdimburgu19 de xunu de 1566
NacionalidáReino de Escocia
Reinu d'Inglaterra
Fallecimientu

Herefordshire27 de marzu de 1625

(58 años)
SepulturaAbadía de Westminster
Familia
PadreEnrique Estuardo, Lord Darnley
MadreMaría I d'Escocia
Casáu/ada conAna de Dinamarca
Fíos/es
Familia
TribuCasa de Estuardo
Oficiu
Oficiupoeta y escritor
Creencies
Relixónanglicanismu
Iglesia de Escocia
James I of England signature.svg
Cambiar los datos en Wikidata

Xacobu Carlos Estuardo[1] (en inglés James I of England and James VI of Scotland; Edimburgu, 19 de xunu de 1566 – Theobalds House, 27 de marzu de 1625) foi rei d'Escocia como Xacobu VI dende'l 24 de xunetu de 1567 hasta la so muerte, y rei d'Inglaterra y Irlanda como Xacobu I dende'l 24 de marzu de 1603 hasta la so muerte.

Fíu de María Estuardo, foi proclamáu rei con un añu d'edá. Una serie de rexentes gobernaron nel so nome y llucharon pol poder mientres la so minoría d'edá, hasta qu'ésta terminó oficialmente en 1578. Sicasí, nun llogró'l verdaderu control del aparatu del Estáu hasta 1581.[2] En 1603 asocedió nel tronu d'Inglaterra ya Irlanda a la postrera Tudor, Sabela I, que morrió ensin descendencia.[3] Rixó conjuntamente Inglaterra, Escocia ya Irlanda per espaciu de 22 años, hasta la so muerte a los 58.[4]

Anque gobernó con aciertu n'Escocia, atopar con grandes dificultaes n'Inglaterra,[5] incluyendo'l célebre Intriga de la Pólvora en 1605 y socesivos conflictos col Parlamentu, que-y yera contrariu, especialmente no referente al aumentu d'impuestos. D'alcuerdu a una tradición historiográfica empecipiada a mediaos del sieglu XVII, la política absolutista de Xacobu, la so irresponsabilidá financiera y los favores otorgaos a favoritos impopulares sentaron les bases de la Guerra Civil Inglesa, mientres la cual foi enxuiciáu y executáu el so fíu y socesor, Carlos I.[6] Sicasí, en vida del monarca, la situación política d'Inglaterra y d'Escocia foi relativamente estable, y el historiadores contemporaneos consideren a Xacobu un soberanu intelixente y reflexivo.[7] Mientres el so llargu reináu caltúvose la paz con España, volviendo a entamar les hostilidaes el so fíu y socesor Carlos.

A lo llargo de la so vida Xacobu tuvo relaciones tan estreches colos homes de la so corte, que munchu historiadores especularon y aldericaron con vagar sobre la so orientación sexual:

La evidencia de la so correspondencia y los testimonios contemporaneos llevaron a dellos historiadores a concluyir que Xacobu I yera homosexual o bisexual. Pero, ello ye que esta conclusión nun ta clara.

El postreru de los sos favoritos, el Duque de Buckingham, tamién sería'l protexíu del so fíu.

Mientres el so reináu siguió la "Yera Dorada" del drama y la lliteratura isabelinos, con grandes escritores como William Shakespeare, John Donne, Ben Jonson y Francis Bacon, a los que'l Rei patrocinó, contribuyendo al florecimientu cultural.[9] Apasionáu pola teoloxía, el Rei ordenó la traducción de la Biblia que lleva'l so nome, la King James, y ye la oficial de la Ilesia Anglicana. Probablemente enxamás hubo tal concentración de talentu lliterario sol patronalgu de la Corona inglesa. El mesmu Xacobu yera un eruditu de considerable talentu, autor de poesíes, traducciones y un tratáu sobre poesía, según obres condergando la bruxería y el tabacu (Daemonologie [1597][10] y A Counterblaste to Tobacco [1604]), meditaciones y comentarios sobre les Sagraes Escritures, obres de teoría política (The True Law of Free Monarchies [1598] y Basilikon Doron [1599]) y, poques gracies, discursos pal Parlamentu. Sir Anthony Weldon afirmó que Xacobu fuera llamáu "el bobu más sabiu de la Cristiandá", y dende entós acomuñóse l'epítetu a esti monarca.[11]

Primeros años

Nacencia

Xacobu foi l'únicu fíu de María I Estuardo, reina d'Escocia, y del so segundu home Enrique Estuardo, Lord Darnley, duque de Albany, al que los sos contemporaneos llomaben de boborolu, cobarde y pretencioso. Baxaba directamente del rei Enrique VII d'Inglaterra al traviés de la so bisagüela Margarita Tudor, fía d'esti monarca y hermana de Enrique VIII.[12] El dominiu de María Estuardo sobre Escocia foi inseguru, tantu pa ella como pal so home, y por ser católicos atopar con una rebelión de los nobles protestantes. El so matrimoniu foi particularmente aturbolináu, en bona parte gracies a los celos patolóxicos de Darnley.[13] Mientres María Estuardo taba embarazada del futuru Xacobu VI, Lord Darnley alióse de callao colos rebeldes y fixo asesinar d'una manera selvaxe, y en presencia de la so reina y esposa, al secretariu y favoritu d'ésta, l'arumáu italianu David Rizzio.[14]

Xacobu nació'l 19 de xunu de 1566 nel Castillo de Edimburgu, convirtiéndose automáticamente en Duque de Rothesay y Príncipe y Altu Senescal d'Escocia, como herederu de la Corona foi bautizáu col nome de Xacobu Carlos n'honor al so padrín, el rei Carlos IX de Francia, polo que -darréu- sería'l primer monarca británicu en tener más d'un nome. Sabela I d'Inglaterra, como madrina in absentia, unvió una magnífica fonte d'oru como regalu de bautismu.[15]

Lord Darnley y el so amante d'aquel entós fueron asesinaos el 10 de febreru de 1567 na so residencia de Kirk O'Field, la casa de los Hamilton en Edimburgu. Paez ser que foi la vengación de la Reina por asesinar al so secretariu. El matrimoniu de María'l 15 de mayu del mesmu añu con James Hepburn, conde de Bothwell, que yera'l más evidente sospechosu del asesinatu del duque de Albany, fixo aumentar les rocees y la so impopularidá.[16] En xunu de 1567, los rebeldes protestantes arrestaron a María y encarcelar nel Castillo de Loch Leven; nunca volvió ver al so fíu. Foi obligada a abdicar el 24 de xunetu en favor del infante Xacobu, y a nomar al so hermanascu ilexítimu, Xacobu Estuardo, conde de Moray, como rexente.[17]

Rexencies

Xacobu VI d'Escocia (futuru I d'Inglaterra) mientres el so niñez.

El cuidu de Xacobu foi confiáu al conde y la condesa de Mar pa ser protexíu, criáu y educáu[18] na seguridá del Castillo de Stirling.[19] El neñu foi solemnemente coronáu a los 13 meses d'edá como Xacobu VI d'Escocia na ilesia de Holyrood, nel castiellu de Stirling, el 29 de xunetu de 1567.[15] El sermón corrió a cargu del calvinista xinebrín John Knox. Y anque el monarca fuera bautizáu católicu, d'alcuerdu a los dictaos de la clase dirixente foi educáu na más severa disciplina calvinista, y convertíu en miembru de la Ilesia d'Escocia. La so educación foi supervisada pol historiador y poeta George Buchanan, un home provistu de la debida ciencia y erudición pa educar a un príncipe, pero, al empar, un personaxe desabríu ya intolerante, un republicanu fatigoso y tirante, llenu de vidueñes virtúes, qu'odiaba a la familia del so discípulu y, más que probablemente, al so propiu discípulu. Anque lo sometió a regulares palices, tamién-y dio una educación notable ya inspiró-y una pasión pola lliteratura y el saber que duraría tola so vida.[20]

En 1568, María Estuardo escapó de la so prisión, lo que condució a un curtiu periodu de violencia nel país. El conde de Moray ganó a les sos tropes na Batalla de Langside, forzándola a fuxir a Inglaterra, onde foi encarcelada pola so prima la reina Sabela. El 22 de xineru de 1570 Moray foi asesináu por James Hamilton de Bothwellhaugh, siendo sustituyíu pol güelu paternu del nuevu rei Xacobu, Mateo Estuardo (IV conde de Lennox), que foi fatalmente mancáu al añu siguiente nun ataque de simpatizantes de María.[21] El so socesor na rexencia, John Erskine (I conde de Mar), morrió'l 28 d'ochobre de 1572 por causa de una misteriosa enfermedá n'allegando a una llacuada na finca de James Douglas (IV conde de Morton), el más poderosu de los nobles escoceses. Morton, qu'asocedió a Mar, demostró ser el más eficaz de los rexentes de Xacobu en tolos aspeutos, ganando amás a les families que siguíen sofitando a María,[22] pero fixo munchos enemigos por causa del so rapacidad.[23]

La cayida de Morton nun foi provocada polos partidarios de María, sinón polos cortesanos más cercanos al Rei, qu'impresionaron al nuevu monarca falándo-y de la importancia de los sos deberes reales y animándo-y a que tomara'l control del reinu nes sos propies manos. Morton perdió'l favor regio cola llegada a Escocia del francés , primu del difuntu Lord Darnley y futuru conde de Lennox, que se convirtió rápido nel primeru de los poderosos favoritos del Rei.[24]

Los cortesanos acusaron a Morton de participar nel asesinatu de Lord Darnley, polo que foi enxuiciáu, condergáu y, finalmente, executáu'l 2 de xunu de 1581.[25] El 8 d'agostu Xacobu fixo de Lennox l'únicu duque d'Escocia.[26] El Rei, de 15 años d'edá, permanecería so la influencia de Lennox per espaciu d'un añu más.[27] Otru cortesanu de gran algame yera Xacobu Estuardo, al que concedieron el condáu de Arran como compensa pol so testimoniu contra Morton.

Other Languages
azərbaycanca: I Ceyms
български: Джеймс I (Англия)
čeština: Jakub I. Stuart
Հայերեն: Հակոբ Ա
Bahasa Indonesia: James I, Raja Inggris
Lëtzebuergesch: James I. vun England
lietuvių: Jokūbas VI
Malagasy: James VI and I
македонски: Јаков I (Англија)
Bahasa Melayu: James VI dan I
occitan: Jaume Stuart
srpskohrvatski / српскохрватски: James I Stuart
Simple English: James I of England
slovenčina: Jakub I. (Anglicko)
slovenščina: Jakob I. Angleški
српски / srpski: Џејмс I Стјуарт
Tiếng Việt: James I của Anh
Bân-lâm-gú: James 1-sè