Socialismu

Parte de la serie sobre
Marxismu
Karl Marx.jpg
Conceutos fundamentales
Ayenación
Comunismu
Dominancia cultural
Esplotación
Fuercies productives
Llucha de clases
Materialismu dialéuticu
Materialismu históricu
Medios de producción
Mou de producción
Plusvalor
Rellaciones de producción
Socialismu
Teoría del valor trabayu
Otros enllaces
Marxistes
Economía marxista

El socialismu ye una ideoloxía política basada nel entamu d'una sociedá qu'ha esistir de tal manera que'l coleutivu popular tenga'l control del poder políticu, y poro, de los medios de produción. D'otra miente, na práutica'l significáu de facto del socialismu foi camudando col trescursu'l tiempu. La Bandera Collorada ye ún de los sos símbolos.

Anque ye un términu políticu cargáu abondo, permanez fuertemente venceyáu al afitamientu d'una clas trabayadora organizada, creyada pente medíes d'una revolución o evolución social, col envís de construyir una sociedá ensin clases, razón pola qu'anguaño la mayoría del socialismu identifíse colos postulaos marxistes ya comunistes.

Tamién enfocóse caberamente a les reformes sociales de les democracies modernes. El conceutu y términu socialista refierense a un grupu d'ideoloxíes, un sistema económicu o un Estáu qu'esiste o esistió.

Historia

L'estudiu del socialismu propiamente dicho suel aniciase de magar la Revolución Francesa en 1789, que supunxo'l derrocamientu de la clas feudal francesa y l'ascensión al poder de la burguesía, y el periodu premarxista na hestoria del socialismu, correspuende a los cien años aprosimadamente (de metá del sieglu XVIII a metanes del sieglu XIX) nos que los cimeros países d'Europa desendolquen el procesu de sustitución del feudalismu pol capitalismu como sistema económicu, y nel que los estaos feudales s'axunten pa formar les modernes Naciones-Estáu.

A raíz de la Revolución Francesa, apaez François Babeuf, el primer pensador socialista (anque na so dómina esta pallabra entá nun s'utilizaba) que se pon cabezaleru d'un movimientu nomáu la Conspiración de los Iguales.

Pola so parte Inglaterra foi el bierzu del socialismu utópicu y reformador na primer metá del sieglu XIX. Esisten dos causes importantes que dan al socialismu utópicu inglés el so calter peculiar: la revolución industrial col so cortexu de miseries pal naciente Proletariáu y el desendolque d'una nueva rama de la ciencia : la economía política.

Remémbrense ente los socialistes utópicos a Robert Owen (1771-1858), que foi'l primeru en considerar al proletariáu como clas dixebrada con esmolecimientos comunes.

En Francia l'utopismu tuvo un calter más filosóficu que n'Inglaterra. El so primer representante foi'l conde Henri de Saint-Simon (1760-1825). Propúnxo la Federación d'Estaos Europeos, como preséu políticu pa torgar les guerres y afitar la paz mundial. Al mesmo tiempu Carlos Fourier, (1772-1837), concibió los falansterios-comunidaes humanes rexíes por normes coleutivistes. De la inspiración de los entamos fourieristes constituyéronse dellos falansterios.

Otru utopista francés foi Étienne Cabet (1778-1856), que demientres el so esterramientu n'Inglaterra, nel añu 1842, escribió Viaxe a Icaria. Darréu apaez la teoría marxista que se refier a la sociedá qu'ha sustituyir al capitalismu, y en dellos casos desendólcase en comunismu. El marxismu y el comunismu son dos rames perespecífiques del socialismu. Les dos nun representen al socialismu como un tou.

El socialismu llibertariu ye una corriente del socialismu que gueta que les persones decidan sobro les sos vides direutamente, y nel casu del anarquismu defende l'abolición del Estáu y de toa autoridá. Ye la corriente con un tresfondu de respetu y valoración al suxetu o individuu, y que considera la llibertá como'l camín y l'oxetivu del socialismu y que propón la horizontalidá nes rellaciones humanes y l'autonomía de los movimientos sociales frente a les instituciones del Estáu y a les multinacionales del capitalismu. La fin del socialismu llibertariu ye construyir una sociedá ensin clases sociales estratificaes, autoxestionaria y descentralizada. El francés Pierre-Joseph Proudhon foi la primera persona n'autodenomase anarquista.

Ente los marxistes hebo una dixebra ente los socialistes democráticos y los revolucionarios. Na teoría moderna del socialismu democráticu, aspírase a llegar a una sociedá democrática que seya l'espinazu d'un Estáu de bientar.

Other Languages
Afrikaans: Sosialisme
Alemannisch: Sozialismus
aragonés: Socialismo
العربية: اشتراكية
অসমীয়া: সমাজবাদ
azərbaycanca: Sosializm
تۆرکجه: سوسیالیسم
башҡортса: Социализм
žemaitėška: Socēlėzmos
беларуская: Сацыялізм
беларуская (тарашкевіца)‎: Сацыялізм
български: Социализъм
भोजपुरी: समाजवाद
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: সমাজতন্ত্র
brezhoneg: Sokialouriezh
bosanski: Socijalizam
буряад: Социализм
català: Socialisme
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Siâ-huôi-ciō-ngiê
کوردی: سۆشیالیزم
čeština: Socialismus
Чӑвашла: Социализм
Cymraeg: Sosialaeth
dansk: Socialisme
Deutsch: Sozialismus
Zazaki: Sosyalizm
Ελληνικά: Σοσιαλισμός
emiliàn e rumagnòl: Sozialîsum
English: Socialism
Esperanto: Socialismo
español: Socialismo
eesti: Sotsialism
euskara: Sozialismo
فارسی: سوسیالیسم
suomi: Sosialismi
Võro: Sotsialism
føroyskt: Sosialisma
français: Socialisme
Frysk: Sosjalisme
Gaeilge: Sóisialachas
Gàidhlig: Sòisealachd
galego: Socialismo
客家語/Hak-kâ-ngî: Sa-fi chú-ngi
עברית: סוציאליזם
हिन्दी: समाजवाद
Fiji Hindi: Samajwaad
hrvatski: Socijalizam
magyar: Szocializmus
հայերեն: Սոցիալիզմ
interlingua: Socialismo
Bahasa Indonesia: Sosialisme
Ilokano: Sosialismo
íslenska: Sósíalismi
italiano: Socialismo
日本語: 社会主義
Patois: Suoshalizim
la .lojban.: cemtrusi'o
Basa Jawa: Sosialisme
ქართული: სოციალიზმი
қазақша: Социализм
ಕನ್ನಡ: ಸಮಾಜವಾದ
한국어: 사회주의
къарачай-малкъар: Социализм
kurdî: Sosyalîzm
Кыргызча: Социализм
Latina: Socialismus
Lëtzebuergesch: Sozialismus
Lingua Franca Nova: Sosialisme
Limburgs: Socialisme
lumbaart: Socialism
lingála: Sosialisimɛ
lietuvių: Socializmas
latviešu: Sociālisms
मैथिली: समाजवाद
Malagasy: Sôsialisma
македонски: Социјализам
മലയാളം: സോഷ്യലിസം
монгол: Социализм
मराठी: समाजवाद
Bahasa Melayu: Sosialisme
Mirandés: Socialismo
မြန်မာဘာသာ: ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ
مازِرونی: سوسیالیسم
Plattdüütsch: Sozialismus
नेपाली: समाजवाद
नेपाल भाषा: समाजवाद
Nederlands: Socialisme
norsk nynorsk: Sosialisme
norsk: Sosialisme
occitan: Socialisme
ਪੰਜਾਬੀ: ਸਮਾਜਵਾਦ
polski: Socjalizm
Piemontèis: Socialism
پنجابی: سوشلزم
português: Socialismo
Runa Simi: Susyalismu
rumantsch: Socialissem
română: Socialism
русский: Социализм
русиньскый: Соціалізм
саха тыла: Социализм
sicilianu: Sucialìsimu
Scots: Socialism
davvisámegiella: Sosialisma
srpskohrvatski / српскохрватски: Socijalizam
Simple English: Socialism
slovenčina: Socializmus
slovenščina: Socializem
Soomaaliga: Hantiwadaag
shqip: Socializmi
српски / srpski: Социјализам
svenska: Socialism
Kiswahili: Usoshalisti
Tagalog: Sosyalismo
Türkçe: Sosyalizm
татарча/tatarça: Социализм
українська: Соціалізм
oʻzbekcha/ўзбекча: Sotsializm
vèneto: Sociałismo
Tiếng Việt: Chủ nghĩa xã hội
Winaray: Sosyalismo
吴语: 社會主義
მარგალური: სოციალიზმი
ייִדיש: סאציאליזם
中文: 社会主义
文言: 社會主義
Bân-lâm-gú: Siā-hōe-chú-gī
粵語: 社會主義