Llingua estándar

Wikipedia:Artículos revisaos

Una llingua estándar, estándar llingüísticu o variedá estándar (conceutu que nun tien de ser confundíu colos de norma llingüística, llingua escrita o llingua lliteraria) ye una variedá llargamente espublizada, y polo xeneral entendida por tolos falantes de la llingua, frecuentemente ye la forma usada na educación formal y la usada más llargamente pelos medios de comunicación. En munchos casos, anque non siempres, la forma estándar puede ser una llingua planiada a partir del diasistema d'una llingua, col envís de consiguir un modelu de llingua unitariu pa la enseñanza, los usos oficiales y los usos escritos y formales, que de la mesma dexe cohexonar política y socialmente el territoriu onde ye oficial.

El procesu d'estandarización ta incluyíu na parte de la política llingüística relativa a la modelación formal d'una llingua, a la adscripción d'un estatus xurídicu y alministrativu, y al fomentu de la so alquisición, conocíu en sociollingüística como planificación llingüística.

El procesu d'estandarización rique escoyer ciertes traces del diasistema que se quier estandarizar, según l'aplicación de criterios restrictivos de peñerada. Tamién requierse la formalización y consensuación de ciertes formes que puedan ser usaes como convención que marca les llendes de lo que se considera y lo que nun se consideren formes de la variedá estándar. 

Tipoloxíes d'estandarización

Pa la estandarización, suelen escoyese una o más de los siguientes tipos de variedaes d'un diasistema nun determináu momentu históricu:

  1. Variedaes sociolectales.
  2. Variedaes funcionales.
  3. Variedaes xeolectales.

D'ente les diverses variedaes sociolectales, ye frecuente escoyer la variedá de les élites culturales, sociales, económiques y polítiques, denominaes tamién variedaes de prestixu. D'ente les diverses variedaes funcionales, o rexistros, pa la codificación gramatical y léxica ye frecuente escoyer la variedá más fixa y tradicionalmente rellacionada colos usos de les capes sociales cultes (y coles mesmes más cercana al estándar): la llingua escrita. D'ente les diverses variedaes xeolectales, ye frecuente escoyer la variedá de la zona xeográfica onde s'atopa'l poder político o económicu d'un país o rexón llingüística.

Según la o les variedaes xeográfiques que sirvan de base al estándar, esisten tres tipoloxíes d'estándar: unitariu monocéntricu, unitariu policéntricu (o composicional) y pluricéntricu:

  • Llámase estándar unitariu monocéntricu al ellaboráu por un solu organismu normativu, pal qu'escueye una sola variedá xeográfica. 
  • Llámase estándar unitariu policéntricu (o composicional) al ellaboráu por un solu organismu normativu o por un cuerpu coordináu d'organismos normativos, nel que s'escueyen y funden dalgunes o toles variedaes xeográfiques d'un mesmu diasistema. Esti ye'l casu del español actual o del vascu unificáu, o euskera batúa. [1]
  • Llámense estándares pluricéntricos a los distintos estándares ellaboraos por distintos organismos, a partir d'un mesmu diasistema llingüísticu. Esti ye'l casu de la llingua catalana, que suma al estándar catalán y un nuevu estándar unitariu policéntricu ellaboráu namái a partir de les variedaes cultes falaes na Comunitat Valenciana.
Other Languages
Alemannisch: Standardsprache
العربية: معيرة لغة
български: Книжовен език
Cymraeg: Iaith safonol
Esperanto: Norma lingvo
suomi: Yleiskieli
français: Langue standard
עברית: שפה תקנית
हिन्दी: मानक भाषा
Bahasa Indonesia: Bahasa baku
íslenska: Ritmál
italiano: Lingua standard
日本語: 標準語
Basa Jawa: Basa baku
한국어: 표준어
Кыргызча: Адабий тил
Limburgs: Sjtandaardtaal
Bahasa Melayu: Bahasa baku
Nederlands: Standaardtaal
norsk nynorsk: Målform
português: Norma culta
română: Limbă standard
sicilianu: Standarduluggìa
سنڌي: ٺيٺ ٻولي
srpskohrvatski / српскохрватски: Standardni jezik
slovenčina: Spisovný jazyk
slovenščina: Knjižni jezik
српски / srpski: Стандардни језик
Kiswahili: Lahaja sanifu
தமிழ்: தகுமொழி
татарча/tatarça: Стандарт тел
oʻzbekcha/ўзбекча: Adabiy til
中文: 标准语
Bân-lâm-gú: Piau-chún-gí