Idioma napolitanu

Napolitanu
'Nnapulitano'
Faláu enBandera d'Italia Italia
ZonaAbruzos, Apulia, Basilicata, Calabria, Campania, Llaciu, Marques y Molise
Falantes11 millones (puestu 96 (2009)[1])
Puestu76 (Ethnologue 1996)
FamiliaIndoeuropéu

  Itálicu
    Romance
      Italorromance
        Napolitanu

Estatus oficial
Oficial enNengún país
Reguláu porNun ta reguláu
Códigos
ISO 639-1nengún
ISO 639-2nap
ISO 639-3nap
Neapolitan language.jpg
Estensión del napolitanu

El napolitanu (llamáu de manera local nnapulitano y en italianu napoletano) ye la lengua romance falada en Campania y delles rexones vecines del centru y del sur d'Italia (Abruzos, Apulia, Basilicata, Calabria, Llaciu, Marques y Molise). Falar más de 11 millones de persones.[1]

Tratar del idioma en que s'escriben toes los cantares folklóricas napolitanes, tales como 'O surdato 'nnammurato, 'O sole mio y Funiculì, funiculà.

Aspeutos históricos, sociales y culturales

Orixe

Al igual que toles lengua romances, el napolitanu deriva del llatín. Tamién se supunxeron buelgues del oscu y del griegu, faláu en Nápoles hasta los sieglos II-III d.C.

Nel cursu de la so hestoria, el napolitanu foi influyíu polos pueblos qu'habitaron o apoderaron la Campania y l'Italia centro-meridional: los colonos griegos, los comerciantes bizantinos na dómina del Ducáu de Nápoles (hasta'l sieglu IX) y, en dómines más recién, los normandos, los franceses, los españoles y hasta los estauxunidenses que, mientres la II Guerra Mundial y la consiguiente ocupación de Nápoles, contribuyeron con dalgún vocablu.

So la Corona d'Aragón el napolitanu foi propuestu como idioma de l'alministración, ensin imponer nunca'l aragonés o'l catalán, pero l'intentu fracasó cola deposición de Federico I de Nápoles (1501) y l'empiezu del virreinatu. Na primer metá del sieglu XIX nel Reinu de los Dos Sicilias usábase de facto l'italianu como idioma alministrativu y lliterariu, asína que'l napolitanu nunca goció de la condición de llingua oficial.

Primeros testimonios

El napolitanu (como'l sicilianu y otres variedaes centromeridionales) tien una llarga tradición lliteraria. Hai testimonios escritos del napolitanu dende l'añu 960 como'l famosu Placito di Capua, consideráu'l primer documentu nuna llingua romance d'Italia, que ta escrita na llingua de Campania (tamién conocida como volgare pugliese 'vernacular de Puglia'). Los testos dicen asina:

Sao ko kelle terre, per kelle fini que ki contene, trenta anni -y possette parte Sancti Benedicti.

Capua, marzu 960

Sao cco kelle terre, per kelle fini que tebe monstrai, Pergoaldi foru, que ki contene, et trenta anni -y possette.

Sessa, marzu 963

Kella terra, per kelle fini que bobe mostrai, sancte Marie è, et trenta anni la posset parte sancte Marie.

Teano, ochobre 963

Sao cco kelle terre, per kelle fini que tebe mostrai, trenta anni -y possette parte sancte Marie.

Teano, ochobre 963

La primer obra en prosa ye un testu de Matteo Spinelli, alcalde de Giovinazzo, conocida como Diurnali, una crónica de los acontecimientos más importantes del reinu de Sicilia dende sieglu XI al añu 1268.

Other Languages
Afrikaans: Napolitaans
አማርኛ: ናፖሊታንኛ
العربية: لغة نابولية
تۆرکجه: ناپولی دیلی
Boarisch: Napulitano
žemaitėška: Neapoulėitiu kalba
беларуская (тарашкевіца)‎: Нэапалітанская мова
brezhoneg: Napolitaneg
català: Napolità
qırımtatarca: Neapolitan tili
čeština: Neapolština
emiliàn e rumagnòl: Napulitàṅ
Esperanto: Napola lingvo
euskara: Napoliera
estremeñu: Luenga napolitana
français: Napolitain
Gaelg: Naaplish
客家語/Hak-kâ-ngî: Napoli-ngî
עברית: נפוליטנית
Bahasa Indonesia: Bahasa Napolitan
日本語: ナポリ語
한국어: 나폴리어
kurdî: Napolî
Napulitano: Lengua napulitana
Nederlands: Napolitaans
occitan: Napolitan
Papiamentu: Napolitano
Piemontèis: Lenga napoletan-a
پنجابی: ناپولیٹان
português: Língua napolitana
svenska: Neapolitanska
Türkçe: Napolice
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: نېئاپول تىلى
Tiếng Việt: Tiếng Napoli
Bân-lâm-gú: Napoli-gí
粵語: 拿玻里文