Desplazamientu al bermeyu

Desplazamientu al bermeyu de les llinies espectrales nel espectru visible d'un supercúmulu de galaxes distantes (derecha), comparáu col del Sol (esquierda). La llargor d'onda amontar escontra'l colloráu y más allá.
Desplazamientu al bermeyu o al azul en función del movimientu relativu ente l'oxetu emisor y l'observador.
Figura ilustrando el desplazamientu al bermeyu de tipu gravitacional.

En física y astronomía, el desplazamientu al bermeyu, acercamientu escontra'l colloráu o desplazamientu escontra'l colloráu (n'inglés: redshift), asocede cuando la radiación electromagnético, de normal la lluz visible, que s'emite o reflexa dende un oxetu ye movida escontra'l colloráu a la fin del espectru electromagnéticu. De manera más xeneral, el desplazamientu al bermeyu ye definíu como una medría na llargor d'onda de radiación electromagnético recibida por un detector comparáu col llargor d'onda emitida pola fonte. Esta medría nel llargor d'onda corresponder con un decremento na frecuencia de la radiación electromagnético. Sicasí, el decrecimiento nel llargor d'onda ye llamáu fana al azul. Cualquier medría nel llargor d'onda llámase "fana escontra'l colloráu", inclusive si asocede en radiación electromagnético de llargores d'onda non visibles, como los rayo gamma, rayos X y radiación ultravioleta. Esta denominación puede ser confusa yá que a llargores d'onda mayores que'l colloráu (p.ej. infrarroxu, microondes y ondes de radiu), los "desplazamientos escontra'l colloráu" alloñar del llargor d'onda del colloráu. Asina que al falar de frecuencies d'ondes menores que'l colloráu continua significando que'l llargor d'onda tiende a allargar y non a asemeyase en candia.

Una fana escontra'l colloráu puede asoceder cuando una fonte de lluz alloñar d'un observador, correspondiéndose a un desplazamientu Doppler que camuda la frecuencia percibida de les ondes sonores. Anque la observación de tales desplazamientos escontra'l colloráu, o'l so complementariu escontra l'azul, tien numberoses aplicaciones terrestres (p.ej. Radar Doppler y pistola radar),[1] la espectroscopia astronómica utiliza les fanes en candia Doppler pa determinar el movimientu d'oxetos astronómicos distantes.[2] Esti fenómenu foi predichu per primer vegada y reparáu nel Sieglu XIX cuando los científicos empezaron a considerar les implicaciones dinámiques de la naturaleza ondulatoria de la lluz.

Otru mecanismu de fana escontra'l colloráu ye la espansión métrica del espaciu, qu'esplica la famosa observación de les fanes en candia espectrales de galaxes distantes, quasares y nubes gaseoses intergalácticas amóntense proporcionalmente cola so distancia al observador. Esti mecanismu ye una característica clave del modelu del Big Bang de la cosmoloxía física.[3]

Un tercer tipu de desplazamientu al bermeyu, el desplazamientu al bermeyu gravitacional (tamién conocíu como efectu Einstein), ye una resultancia de la dilatación del tiempu qu'asocede cerca d'oxetos masivos, acordies con la relatividá xeneral.[4]

Estos trés fenómenos, pueden entendese sol paragües de lleis de tresformamientu de marcos. Esisten otros munchos mecanismos con descripciones físiques y matemátiques bien distintes que pueden conducir a un desplazamientu na frecuencia de radiación electromagnético y que les sos acciones pueden dacuando ser conocíes como "desplazamientu en candia", incluyendo la dispersión y efectos ópticos.

Hestoria

La hestoria del desplazamientu al bermeyu empezó col desenvolvimientu nel sieglu XIX de la mecánica ondulatoria y l'esploración del fenómenu acomuñáu col efectu Doppler. L'efectu ye llamáu asina dempués de que Christian Andreas Doppler ufiertó la primer esplicación física conocida pal fenómenu en 1842.[5] La hipótesis foi probada y confirmada por aciu ondes sonores pol científicu holandés Christophorus Buys Ballot en 1845.[6] Doppler predixo correchamente que'l fenómenu tendría d'aplicase a toles ondes y en particular suxurió que la variación de los colores de les estrelles podía ser atribuyida al so movimientu con al respective de la Tierra.[7] Ente que esta atribución terminó siendo incorrecta (el colores de les estrelles son indicadores de la temperatura, non del movimientu), Doppler sería darréu reivindicáu pola verificación d'observaciones de desplazamientu al bermeyu.

El primer desplazamientu al bermeyu Doppler foi descritu en 1848 pol físicu francés Hippolyte Fizeau, qu'indicó que'l desplazamientu en llinies espectrales vistu nes estrelles yera debíu al efeuto Doppler. L'efectu ye llamáu delles vegaes el "efectu Doppler-Fizeau". En 1868, l'astrónomu británicu William Huggins foi'l primeru en determinar la velocidá d'una estrella alloñar de la Tierra por aciu esti métodu.[8]

En 1871, el desplazamientu al bermeyu óptica foi confirmáu cuando'l fenómenu foi reparáu nes llinies de Fraunhofer utilizando la rotación solar, a unos 0.1 Å del colloráu.[9] En 1901 Aristarj Belopolsky verificó el desplazamientu al bermeyu óptica nel llaboratoriu utilizando un sistema de rotación especular.[10]

La primer apaición del términu "desplazamientu al bermeyu" na lliteratura, foi debida al astrónomu estauxunidense Walter Sidney Adams en 1908, onde menta "Dos métodos d'investigación de la naturaleza del desplazamientu al bermeyu nebular".[11]

Empezando coles observaciones en 1912, Vesto Slipher afayó que munches nebuloses espirales teníen considerables fanes en candia.[12] Darréu, Edwin Hubble afayó una relación averada ente'l desplazamientu en candia de tales "nebuloses" (agora conocíes como galaxes) y la distancia a elles cola formulación del so epónimu la llei de Hubble.[13] Estes observaciones acotaron el trabayu de Alexander Friedman de 1922, en que topó les famoses ecuaciones de Friedmann, demostrando, que l'Universu podía espandise y presentó la velocidá d'espansión nesi casu.[14] Güei son consideraes fuertes pruebes pa un Universu n'espansión y la Teoría del Big Bang.[15]

Other Languages
Afrikaans: Rooiverskuiwing
العربية: انزياح أحمر
беларуская: Чырвонае зрушэнне
বাংলা: লোহিত সরণ
bosanski: Crveni pomak
čeština: Rudý posuv
Cymraeg: Rhuddiad
English: Redshift
Esperanto: Ruĝenŝoviĝo
eesti: Punanihe
Gaeilge: Deargaistriú
hrvatski: Crveni pomak
Bahasa Indonesia: Pergeseran merah
Ido: Redesko
íslenska: Rauðvik
日本語: 赤方偏移
ქართული: წითელი ძვრა
한국어: 적색편이
къарачай-малкъар: Къызыл тебиуню ёлчеми
Lëtzebuergesch: Routverrécklung
latviešu: Sarkanā nobīde
Bahasa Melayu: Anjakan merah
မြန်မာဘာသာ: အနီရောင်အရွေ့
नेपाली: रेडसिफ्ट
Nederlands: Roodverschuiving
norsk nynorsk: Raudforskuving
Novial: Redesko
Scots: Reidshift
srpskohrvatski / српскохрватски: Crveni pomak
Simple English: Red shift
slovenčina: Červený posun
slovenščina: Rdeči premik
shqip: Redshift
српски / srpski: Црвени помак
татарча/tatarça: Qızıl taypılma
українська: Червоний зсув
Tiếng Việt: Dịch chuyển đỏ
中文: 紅移
粵語: 紅移