Mes

Un mes ye cada un d'os dotze periodos de tiempo, d'entre 28 y 31 días, en que se divide l'anyo. D'antis más mes yera sinonimo de lunación, que alto u baixo dura 29 días y meyo. En un anyo bi ha 12 lunacions y sobran 10 días. Primero istos días sobrants no yeran de dengún mes, pero con o tiempo s'ha ito repartindo entre os diferents meses, dica plegar ta la situación actual, en que mes y lunación ya no coinciden. A durada d'os meses s'establió de forma aleatoria: por eixemplo, chulio y agosto tienen os dos 31 días porque se consideró que o mes adedicato a César Augusto no heba de tener menos que l'adedicato a Chulio César; y d'atra man febrero, zaguer mes de l'anyo román, se quedó con menos días que a resta.

Cada mes agrupa un minimo de quatre semanas.

Tanto en o calandario gregorián, como en o calandario chulián, l'anyo tien dotze meses. En aragonés, cada un d'istos meses tien un nombre d'orichen latín:

mesnº díasnombre orichinal
Chinero31(XI) Ianaurius (de Chan, dios d'as puertas)
Febrero28 ó 29(XII) Februarius (de Februus, antigo dios etrusco)
Marzo31(I) Mars (de Marte, dios d'a guerra)
Abril30(II) Aprilis (d'Apru, diosa etrusca)
Mayo31(III) Maius (de Maya, diosa floral)
Chunio30(IV) Iunius (de Chuno, diosa d'o matrimonio)
Chulio31(V) Quintilis (cinqueno mes) y Iulius (en honor a Chulio César)
Agosto31(VI) Sextilis (seiseno mes) y Augustus (en honor a César Augusto)
Setiembre30(VII) September (sieteno mes)
Octubre31(VIII) October (ueiteno mes)
Noviembre30(IX) November (nueno mes)
Aviento31(X) Adventum (plegata, arribata)
Other Languages
Afrikaans: Maand
Alemannisch: Monat
አማርኛ: ወር
Ænglisc: Mōnaþ
العربية: شهر
ܐܪܡܝܐ: ܝܪܚܐ
مصرى: شهر
অসমীয়া: মাহ
asturianu: Mes
авар: МоцІ
Aymar aru: Phaxsi
azərbaycanca: Ay (zaman)
تۆرکجه: آی(زامان)
башҡортса: Ай
Boarisch: Monat
žemaitėška: Mienou
беларуская: Месяц (каляндарны)
беларуская (тарашкевіца)‎: Месяц (каляндар)
български: Месец
भोजपुरी: महीना
বাংলা: মাস
བོད་ཡིག: ཟླ།
brezhoneg: Miz
bosanski: Mjesec (period)
català: Mes
Chavacano de Zamboanga: Mes
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Nguŏk
нохчийн: Бутт
ᏣᎳᎩ: ᏏᏅᏙ
کوردی: مانگەکان
qırımtatarca: Ay (zaman)
Чӑвашла: Уйăх (вăхăт)
Cymraeg: Mis
dansk: Måned
Deutsch: Monat
Zazaki: Aşme
dolnoserbski: Mjasec
डोटेली: महिना
ދިވެހިބަސް: މަސް
Ελληνικά: Μήνας
emiliàn e rumagnòl: Més
English: Month
Esperanto: Monato
español: Mes
euskara: Hilabete
estremeñu: Mes
فارسی: ماه (زمان)
suomi: Kuukausi
français: Mois
Nordfriisk: Kalendermoune
furlan: Mês
Gaeilge:
Gagauz: Aylar
galego: Mes
Avañe'ẽ: Jasy (ára)
ગુજરાતી: મહિનો
Gaelg: Mee
客家語/Hak-kâ-ngî: Ngie̍t
עברית: חודש
हिन्दी: मास
Fiji Hindi: Mahina
hornjoserbsce: Měsac
Kreyòl ayisyen: Mwa
magyar: Hónap
հայերեն: Ամիս
interlingua: Mense
Bahasa Indonesia: Bulan (penanggalan)
Iñupiak: Tatqiat
ГӀалгӀай: Бутт
Ido: Monato
íslenska: Mánuður
italiano: Mese
日本語: 月 (暦)
la .lojban.: masti
Basa Jawa: Sasi
ქართული: თვე
Taqbaylit: Ayyur
Kwanyama: Omwedi
kalaallisut: Ukiup qaammatai
ಕನ್ನಡ: ತಿಂಗಳು
한국어: 달 (시간)
къарачай-малкъар: Ай (заман)
Ripoarisch: Moohnd (Kalländo)
kurdî: Meh
kernowek: Mis
Latina: Mensis
Ladino: Mez
Lëtzebuergesch: Mount
лакку: Барз
Limburgs: Maondj
lumbaart: Més
ລາວ: ເດືອນ
lietuvių: Mėnuo
latviešu: Mēnesis
मैथिली: महिना
олык марий: Тылзе
македонски: Месец
മലയാളം: മാസം
монгол: Сар (тоолол)
मराठी: महिना
кырык мары: Тӹлзӹ (календарь)
Bahasa Melayu: Bulan (takwim)
эрзянь: Ков
Plattdüütsch: Maand (Tiet)
नेपाली: महिना
Nederlands: Maand
norsk nynorsk: Månad
norsk: Måned
Novial: Mensu
Nouormand: Mais
Sesotho sa Leboa: Kgwedi
Chi-Chewa: Mwezi
occitan: Mes
Livvinkarjala: Kuu
ଓଡ଼ିଆ: ମାସ
Ирон: Мæй
ਪੰਜਾਬੀ: ਮਹੀਨਾ
Deitsch: Munet
polski: Miesiąc
پنجابی: مہینا
português: Mês
Runa Simi: Killa pacha
Kirundi: Ukwezi
română: Lună (timp)
armãneashti: Mesu
tarandíne: Mise
русский: Месяц
Kinyarwanda: Ukwezi
संस्कृतम्: आङ्ग्लमासाः
саха тыла: Ый (кэм)
sardu: Mesi
Scots: Month
سنڌي: مهينو
davvisámegiella: Mánotbadji
Sängö: Nze tî ngu
srpskohrvatski / српскохрватски: Mjesec (jedinica)
Simple English: Month
slovenščina: Mesec
chiShona: Mwedzi (Mwaka)
Soomaaliga: Bilaha
shqip: Muaji
српски / srpski: Месеци
Sranantongo: Mun (ten)
SiSwati: Ínyangá
Basa Sunda: Bulan (wayah)
svenska: Månad
Kiswahili: Mwezi (wakati)
ślůnski: Mjeśůnc
தமிழ்: மாதம்
తెలుగు: నెల
ไทย: เดือน
Tok Pisin: Mun (taim)
Türkçe: Ay (zaman)
татарча/tatarça: Ай
chiTumbuka: Mwezi
українська: Місяць (час)
اردو: مہینا
oʻzbekcha/ўзбекча: Oy (vaqt birligi)
vepsän kel’: Ku
Tiếng Việt: Tháng
West-Vlams: Moand
walon: Moes
Winaray: Bulan (oras)
Wolof: Weer
მარგალური: თუთა
ייִדיש: מאנאט
Yorùbá: Oṣù
Vahcuengh: Ndwen
中文:
Bân-lâm-gú: Goe̍h
粵語: 月份