Capital (politica)

Iste articlo ye sobre o concepto politico de capital. Ta atros usos se veiga capital.
Estatos d'o mundo en os quals a capital no ye a ciudat más gran d'o país en numero d'habitants.

En termins de Politica, se clama capital, ciudat capital u capital politica a la ciudat u lugar a on ye a seu d'as institucions de gubierno d'un país, rechión, comarca o qualsiquier belatra administración territorial. Asobén a ciudat capital ye amás a ciudat con mayor población d'o territorio en qüestión, encara que no siempre ye asinas.

Sindembargo, ye posible que en un estato bi haiga más d'una capital, en función d'os diversos poders seguntes a división de poders. Asinas, puet haber una capital ta o poder chudicial u ta o poder lechislativo diferent d'a capital d'o poder executivo. Amás, a capital economica puet estar diferent a las capitals anteriors.

Historicament, en os países d'Europa o concepto de capital naixió quan as cortz d'os monarcas s'establioron en un lugar concreto, albandonando a suya transuancia u itinerancia por o suyo reino en función d'os recursos economicos disponibles.

A vegatas, quan s'estableix un nuevo país a suya capital ye una ciudat nueva, ta que no i haiga vinclos con o pasato. Iste ye o caso d'os Estatos Unitos, en que a capital ye a ciudat de Washington, creyata ta evitar enfrentamientos entre as ciudatz d'o nuevo estato dimpués d'a Guerra d'a Independencia d'os Estatos Unidos; y tamién de Brasil, que creyó a ciudat de Brasilia ta promover o desembolique d'o interior d'o país.

Antiparte, a capital asobén esdevién una ciudat que concentra a mayor parti d'os servicios, actividatz economicas y de población d'o territorio, y por ixa causa puet esdevenir una ciudat macrocefalica. Iste ye o caso d'a ciudat de Zaragoza en Aragón, que concentra, alto u baixo, a metat d'a población aragonesa y amás a seu social d'as suyas prencipals institucions politicas, administrativas, economicas, periodisticas y socials d'o país.

Etimolochía

L'orichen d'a palabra ye a voz latina caput (capeza en aragonés), fendo referencia a que ye o puesto an que i son as principals institucions politicas. En aragonés medieval se deciba cabeza u cabo, tarcual veyemos en textos como a "Cronica de Sant Chuan d'a Penya", en " Historia contra los paganos" y en la "Grant Cronica d'Espanya":

Et depues de la muert de aquesti, regnó su fillo Ragaredo el qual fué católico rey et gitó toda la error arriana de su Regno, et fizo cabo de su tierra la ciudat de Toledo. Et depues regnó su fillo Liuba;[1]
Muerto Nino Semiramis su muller romaniendo regina de toda Asia reparo et restauro la ciudat de Babilonia et fizo la cabeça del regno assirio [2]
q(u)ando la ciudat cabeça de todas las gentes ardio de tan grant fuego de mortaldades el qual senyal fue aquesti que primerame(n)t que fuesse la mortaldat aparescio que ardiesse todo el cielo[2]
Other Languages
Afrikaans: Hoofstad
Alemannisch: Hauptstadt
አማርኛ: ዋና ከተማ
Ænglisc: Hēafodstōl
العربية: عاصمة
ܐܪܡܝܐ: ܐܪܫܟܝܬܐ
مصرى: عاصمه
azərbaycanca: Paytaxt
تۆرکجه: باشکند
башҡортса: Баш ҡала
Boarisch: Haptstod
žemaitėška: Suostėnė
Bikol Central: Kapitolyo
беларуская: Сталіца
беларуская (тарашкевіца)‎: Сталіца
български: Столица
भोजपुरी: राजधानी
Bislama: Kapitol
Bahasa Banjar: Indung banua
বাংলা: রাজধানী
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: রাজধানী
brezhoneg: Kêr-benn
bosanski: Glavni grad
буряад: Ниислэл
català: Capital
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Siū-dŭ
нохчийн: Коьрта гӀала
Cebuano: Kapital
کوردی: پایتەخت
qırımtatarca: Paytaht
čeština: Hlavní město
kaszëbsczi: Stolëca
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Стольнъ градъ
Чӑвашла: Тĕп хула
Cymraeg: Prifddinas
dansk: Hovedstad
Deutsch: Hauptstadt
Zazaki: Paytext
dolnoserbski: Stolica
ދިވެހިބަސް: ވެރިރަށް
Ελληνικά: Πρωτεύουσα
English: Capital city
Esperanto: Ĉefurbo
eesti: Pealinn
فارسی: پایتخت
Võro: Pääliin
føroyskt: Høvuðsstaður
français: Capitale
furlan: Capitâl
Frysk: Haadstêd
Gàidhlig: Prìomh-bhaile
galego: Capital
ગુજરાતી: રાજધાની
客家語/Hak-kâ-ngî: Sú-tû
Hawaiʻi: Kapikala
עברית: עיר בירה
हिन्दी: राजधानी
Fiji Hindi: Capital
hrvatski: Glavni grad
hornjoserbsce: Stolica
Kreyòl ayisyen: Kapital
magyar: Főváros
Հայերեն: Մայրաքաղաք
interlingua: Capital
Bahasa Indonesia: Ibu kota
Ilokano: Kapitolio
íslenska: Höfuðborg
日本語: 首都
Basa Jawa: Kutha krajan
ქართული: დედაქალაქი
Qaraqalpaqsha: Paytaxt
Taqbaylit: Tamanaɣt
қазақша: Елорда
ಕನ್ನಡ: ರಾಜಧಾನಿ
한국어: 수도
Перем Коми: Канкар
къарачай-малкъар: Ара шахар
kurdî: Paytext
коми: Юркар
kernowek: Penncita
Кыргызча: Борбор шаар
Latina: Caput (urbs)
Lëtzebuergesch: Haaptstad
Limburgs: Houfsjtad
lingála: Mbóka-mokonzi
lietuvių: Sostinė
latviešu: Galvaspilsēta
मैथिली: राजधानी
Basa Banyumasan: Ibukota
Malagasy: Renivohitra
олык марий: Рӱдола
Māori: Tāone matua
Baso Minangkabau: Ibukota
македонски: Главен град
മലയാളം: തലസ്ഥാനം
монгол: Нийслэл хот
मराठी: राजधानी
Bahasa Melayu: Ibu negara
Mirandés: Capital
မြန်မာဘာသာ: မြို့တော်
مازِرونی: نیشتنگاء
Nāhuatl: Tēcuacān
Napulitano: Capitale (città)
Plattdüütsch: Hööftstadt
Nedersaksies: Heufdstad
नेपाली: राजधानी
Nederlands: Hoofdstad
norsk nynorsk: Hovudstad
norsk: Hovedstad
Novial: Chef-urbe
Nouormand: Capitale
Sesotho sa Leboa: Toropokgolo
occitan: Capitala
ਪੰਜਾਬੀ: ਰਾਜਧਾਨੀ
Papiamentu: Kapital
Deitsch: Haaptschtadt
Norfuk / Pitkern: Kapitel citii
polski: Stolica
پنجابی: راجگڑھ
Ποντιακά: Πρωτεύουσα
português: Capital
Runa Simi: Uma llaqta
rumantsch: Chapitala
română: Capitală
tarandíne: Capitale, cetate
русский: Столица
русиньскый: Головне місто
Kinyarwanda: Umurwa
саха тыла: Киин куорат
sardu: Capitale
sicilianu: Capitali
davvisámegiella: Oaivegávpot
srpskohrvatski / српскохрватски: Glavni grad
සිංහල: අගනුවර
Simple English: Capital city
slovenčina: Hlavné mesto
slovenščina: Glavno mesto
Gagana Samoa: Laumua
Soomaaliga: Magaalo madax
shqip: Kryeqyteti
српски / srpski: Главни град
Sranantongo: Mamafoto
Seeltersk: Haudstääd
Basa Sunda: Puseur dayeuh
svenska: Huvudstad
Kiswahili: Mji mkuu
ślůnski: Stolica
தமிழ்: தலைநகரம்
తెలుగు: రాజధాని
тоҷикӣ: Пойтахт
Türkmençe: Paýtagt
Tagalog: Kabisera
Tok Pisin: Kapitol
Türkçe: Başkent
татарча/tatarça: Башкала
удмурт: Шоркар
українська: Столиця
oʻzbekcha/ўзбекча: Poytaxt
vèneto: Cavedal
vepsän kel’: Pälidn
Tiếng Việt: Thủ đô
West-Vlams: Hoofdstad
Volapük: Cifazif
吴语: 首都
хальмг: Хотл балһсн
isiXhosa: IKomkhulu
მარგალური: ნანანოღა
ייִדיש: הויפטשטאט
Yorùbá: Olúìlú
Vahcuengh: Soujduh
Zeêuws: Oôdstad
中文: 首都
文言:
Bân-lâm-gú: Siú-to͘
粵語: 首都
isiZulu: IsiQongo