Jerusalem

Jerusalem
Wappen von Jerusalem
Basisdate
hebräisch:ירושלים (Jeruschalajim)
arabisch:القدس (al-Quds)
Staat:Israel Israel
Bezirk:Jerusalem
Koordinate
31° 47′ N, 35° 13′ O31.77916666666735.223611111111628Koordinaten: 31° 46′ 45″ N, 35° 13′ 25″ O
Höchi:628 m
Flechi:126,4 km²
 
Iiwohner:933.113 (2011)
Bevölkerigsdichti:7.382 Iiwohner pro km²
 
Art vo dr Gmeind:Stadt
Webpresänz:
Karte von Israel, Position von Jerusalem hervorgehoben

Jerusalem (hebräisch: ירושלים, Jeruschalajim, altgriechisch: Ἱεροσόλυμα, Hierosólyma, lateinisch: Hierosolyma; arabisch: القدس, al-Quds (asch-Scharif)) isch d Hauptstadt vom Staat Israel. In Jerusalem isch de Sitz vom israelische Presidänt, vo de Knesset (de Legislative), vo de Judikative un vo de Regierig vo Israel.

Gschicht

Jerusalem isch eini vo de ältischte Stedt vo de Wält. Si isch wahrschinlich sit 5000 Jahr immer bewohnt gsi, aber zum erschte Mol im 19. Johrhundert vor dr Ziitwändi erwähnt worde. Urschbrünglig isch si d Hauptstadt vo de Jebusiter gsi, und denn noch einere vo de Gschichte in dr Bibele vom israelitische König David eroberet und vom Salomo vergrösseret worde. Für das git s aber keini archäologische Bewiis. 587 vor dr Ziitwändi isch d Sdadt vom babylonische König Nebukadnezar zerstört worde, und me het siini Iiwohner si nach Babylonie ins Exil gschickt. Nach dr Eroberig vo Babylon dur dr Perserkönig Kyros dr Grooss hai d Jude widr zrugg dörfe und Jerusalem widr chöne ufbaue; Jerusalem isch s religiöse Zäntrum vom Judedum und under de Haschmonäerkönig au d Landeshauptstadt gsi. Noch dr Ziitwändi isch Judäa vo de Römer beherrscht worde, und d Jude hai sich gege se ufglähnt und im Johr 70 het dr Kaiser Titus se underworfe und Jerusalem zerstört. D Stadt isch nach em Ufstand vom Bar Kochba, wo vo 132 bis 135 duurt het, as römischi Stadt mit em Name Aelia Capitolina vom Kaiser Hadrian widr ufbaut worde.

D Chlagimuur, im Hindergrund de Felsedom

637 hai d Araber Jerusalem eroberet und 1099 d Chrüzritter, won äs schreckligs Bluetbad under de Verdeidiger agrichtet hai. Denn isch Jerusalem d Hauptstadt vom Chrüzritterstaat Jerusalem gsi, bis es vom ägyptische Sultan Saladin ane 1187 eroberet worden isch. Sid 1517 isch s Deil vom osmanische Riich gsi, bis es 1917 a d Ängländer gfallen isch. Jerusalem isch jetz s Verwaltigszäntrum vom britische Mandat in Paläschtina gsi und hätt noch em Deiligsblan vo dr UNO söte än internationali Stadt wärde. Ane 1948 isch dr Staat Israel ggründet worde und d Landesgränze isch kwer dur Jerusalem gloffe. D Araber hai d Deilig nid agnoh, und nach em israelische Unabhängikeitschrieg, wo Israel en Landkorrdoor vom Underland uf Jeruslem eroberet het, isch d Stadt doch deilt blibe; dr Weschte het definitiv zu Israel ghört und Oschtjerusalem isch vo de Jordanier verwaltet worde.

Au dr Oschtdeil vo dr Stadt isch im Sächstagechrieg ane 1967 vo Israel erobert worde,[1] un 1980 hei d Israeli ganz Jerusalem durch es Grundgsetz, s so gnänte «Jerusalemgesetz», zur «unteilbare Hauptstadt» vo ierm Land usgruefe. Gege des Gesetz un gege d Usweitig vo israelischem Recht uf de Oschtteil vo de Stadt gits internationali Vorbehalt, wie au gege d Erwiterig vo de Stadtverwaltigsgrenze un gege de israelisch Hauptstadtstatus. D Paläschtinenser beaspruchet de Oschtteil vo de Stadt als Hauptstadt von eme zuekünftige Staat Palästina.

De Gegensatz zwischen Antike un Moderne isch in dere Stadt mit ihrer multikulturelle un multiethnische Bevölkerig besunders sichtbar. D Jerusalemer Altstadt isch von ere Muur umgäh, wo dr Sultan Süleyman I. (1496–1566) baut het, un het vier Teil: s jüdische, s christliche, s armenische un s muslimische Viertel.

Other Languages
Acèh: Al-Quds
Afrikaans: Jerusalem
አማርኛ: እየሩሳሌም
aragonés: Cherusalem
Ænglisc: Ierusalem
العربية: القدس
ܐܪܡܝܐ: ܐܘܪܫܠܡ
مصرى: القدس
অসমীয়া: জেৰুজালেম
asturianu: Xerusalén
azərbaycanca: Qüds
تۆرکجه: بیت المقدس
башҡортса: Иерусалим
Boarisch: Jerusalem
žemaitėška: Jerozalė
Bikol Central: Herusalem
беларуская: Іерусалім
беларуская (тарашкевіца)‎: Ерусалім
български: Йерусалим
भोजपुरी: येरुशलम
Bahasa Banjar: Baitul Maqdis
bamanankan: Jerusalem
brezhoneg: Jeruzalem
bosanski: Jerusalem
буряад: Иерусалим
català: Jerusalem
Chavacano de Zamboanga: Jerusalén
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ià-lô-sák-lēng
нохчийн: Къудс-ГӀала
Cebuano: Jerusalen
Chamoru: Jerusalem
کوردی: ئورشەلیم
qırımtatarca: Qudus
čeština: Jeruzalém
kaszëbsczi: Jerozolëma
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Їєроусалимъ
Чӑвашла: Иерусалим
Cymraeg: Jeriwsalem
dansk: Jerusalem
Deutsch: Jerusalem
Zazaki: Urşelim
dolnoserbski: Jeruzalem
डोटेली: जेरुशलम
ދިވެހިބަސް: ޤުދުސް
Ελληνικά: Ιερουσαλήμ
English: Jerusalem
Esperanto: Jerusalemo
español: Jerusalén
euskara: Jerusalem
estremeñu: Jerusalén
فارسی: اورشلیم
suomi: Jerusalem
Na Vosa Vakaviti: Jerusalemi
føroyskt: Jerúsalem
français: Jérusalem
Nordfriisk: Jerusalem
furlan: Jerusalem
Frysk: Jeruzalim
Gaeilge: Iarúsailéim
贛語: 耶路撒冷
Gàidhlig: Ierusalem
galego: Xerusalén
Avañe'ẽ: Herusalẽ
Gaelg: Jerusalem
客家語/Hak-kâ-ngî: Yâ-lu-sat-lâng
Hawaiʻi: Ielukalema
עברית: ירושלים
हिन्दी: यरुशलम
Fiji Hindi: Jerusalem
hrvatski: Jeruzalem
hornjoserbsce: Jeruzalem
magyar: Jeruzsálem
հայերեն: Երուսաղեմ
interlingua: Jerusalem
Bahasa Indonesia: Yerusalem
Interlingue: Jerusalem
Igbo: Jerusalem
Ilokano: Herusalem
ГӀалгӀай: Байтулмакъдис
íslenska: Jerúsalem
italiano: Gerusalemme
日本語: エルサレム
Patois: Jiruusalem
Basa Jawa: Yérusalem
ქართული: იერუსალიმი
Qaraqalpaqsha: Al-Qudıs
Taqbaylit: Orcalim
Kabɩyɛ: Jeruzalɛm
Gĩkũyũ: Jerusalem
қазақша: Иерусалим
kalaallisut: Jerusalem
ಕನ್ನಡ: ಜೆರುಸಲೆಂ
한국어: 예루살렘
kurdî: Orşelîm
kernowek: Jerusalem
Кыргызча: Иерусалим
Latina: Hierosolyma
Ladino: Yerushalayim
Lëtzebuergesch: Jerusalem
лезги: Иерусалим
Lingua Franca Nova: Ieruxalim
Limburgs: Jeruzalem
Ligure: Gerusalemme
lumbaart: Gerüsalem
lingála: Yerusalémi
lietuvių: Jeruzalė
latviešu: Jeruzaleme
मैथिली: जेरुसेलम
мокшень: Ерусалим
Malagasy: Jerosalema
олык марий: Иерусалим
македонски: Ерусалим
മലയാളം: ജെറുസലേം
монгол: Иерусалим
मराठी: जेरुसलेम
Bahasa Melayu: Baitulmuqaddis
Mirandés: Jarusalen
မြန်မာဘာသာ: ဂျေရုဆလင်မြို့
эрзянь: Иерусалим
مازِرونی: اورشلیم
Nāhuatl: Ierusalem
Napulitano: Gierusalemme
Plattdüütsch: Jerusalem
नेपाली: जेरुसेलम
Nederlands: Jeruzalem
norsk nynorsk: Jerusalem
norsk: Jerusalem
Novial: Jerusalem
Nouormand: Jérusalem
Chi-Chewa: Jerusalem
occitan: Jerusalèm
Livvinkarjala: Jerusalimu
ਪੰਜਾਬੀ: ਜੇਰੂਸਲਮ
Papiamentu: Herusalem
Norfuk / Pitkern: Jerusalem
polski: Jerozolima
Piemontèis: Gerusalem
پنجابی: یروشلم
Ποντιακά: Ιερουσαλήμ
português: Jerusalém
Runa Simi: Yerushalayim
rumantsch: Jerusalem
Romani: Jerusalem
Kirundi: Jerusalem
română: Ierusalim
tarandíne: Gerusalemme
русский: Иерусалим
русиньскый: Єрусалим
Kinyarwanda: Yerusalemu
саха тыла: Иерусалим
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱡᱮᱨᱩᱥᱟᱞᱤᱢ
sicilianu: Girusalemmi
Scots: Jerusalem
srpskohrvatski / српскохрватски: Jeruzalem
Simple English: Jerusalem
slovenčina: Jeruzalem
slovenščina: Jeruzalem
Gagana Samoa: Ierusalema
chiShona: Jerusalem
Soomaaliga: Qudus
shqip: Jeruzalemi
српски / srpski: Јерусалим
Sranantongo: Jerusalem
Seeltersk: Jerusalem
Basa Sunda: Yerusalem
svenska: Jerusalem
Kiswahili: Yerusalemu
ślůnski: Jerozolima
தமிழ்: எருசலேம்
తెలుగు: జెరూసలేం
тоҷикӣ: Уршалим
Türkmençe: Ierusalim
Tagalog: Herusalem
Tok Pisin: Yerusalem
Türkçe: Kudüs
татарча/tatarça: Иерусалим
chiTumbuka: Jerusalem
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: قۇدس
українська: Єрусалим
اردو: یروشلم
oʻzbekcha/ўзбекча: Quddus
vèneto: Hierusalem
vepsän kel’: Jerusalim
Tiếng Việt: Jerusalem
Volapük: Hierusalem
walon: Djeruzalem
Winaray: Jerusalén
Wolof: Jerusalem
吴语: 耶路撒冷
isiXhosa: IJerusalem
მარგალური: იერუსალიმი
ייִדיש: ירושלים
Zeêuws: Jeruzalem
中文: 耶路撒冷
文言: 耶路撒冷
Bân-lâm-gú: Iâ-lō͘-sat-léng
粵語: 耶路撒冷
isiZulu: IYerusalem