Sorbies

Hierdie artikel handel oor die taal. Vir die etniese groep, sien Sorbe.
Sorbies
serbšćina
Gepraat in: Vlag van Duitsland  Duitsland 
Gebied: Lausitz
Totale sprekers: tussen 40 000 en 60 000 [1] [2]
Taalfamilie: Indo-Europees
  Slawies
   Wes-Slawies
   Sorbies 
Skrifstelsel: Latynse alfabet 
Amptelike status
Amptelike taal in: Vlag van Duitsland  Duitsland
Gereguleer deur: Sorbiese Taalraad
Taalkodes
ISO 639-1: geen
ISO 639-2: dsb & hsb
ISO 639-3: & hsb dsb & hsb 
Die Sorbiese taalgebied in Duitsland

Sorbies (soms ook Wendies, Sorbies: serbšćina, Duits: Sorbische Sprache) is die taal van 'n Wes-Slawiese minderheid van sowat 60 000 mense in die Lausitz, 'n gebied wat 80 kilometer suidoos van die Duitse hoofstad Berlyn in die deelstate Brandenburg en Sakse lê. Daar is twee variante van die standaardtaal:

  • Neder-Sorbies (dolnoserbšćina, dolnoserbska rěc [riəts]) in die Brandenburgse Neder-Lausitz en
  • Opper-Sorbies (hornjoserbšćina, hornjoserbska rěč [rɨtʃ]) in die Saksiese Opper-Lausitz.
Verspreiding van Sorbiese dialekte
Tweetalige padteken in Cottbus ( Neder-Sorbies: Chóśebuz)
Tweetalige straatbord in Cottbus (Chóśebuz)
Tweetalige padteken in Bautzen ( Opper-Sorbies: Budyšin)

Hulle is nou verwant aan die Wes-Slawiese tale Pools, Kasjoebies, Tsjeggies en Slowaaks. [3]

Die Sorbe is die laaste oorlewendes van die Slawiese stamme, wat eeue gelede die gebied tussen die riviere Elbe en Oder bewoon het, en nou verwant is met die Tsjegge en Pole. Hoewel die Sorbe nooit meer as enkele honderdduisend mense insluit nie, word hulle steeds as 'n eie etniese groep beskou. Met die stigting van Duitse nedersettings in die oostelike Sentraal-Europa verloor die Sorbe tydens die 11de eeu hulle onafhanklikheid. Die volk slaag egter daarin om sy eie taal steeds te bewaar, en danksy die ontstaan van 'n eie stedelike burgery en werkersklas in die 19de eeu verdwyn die Sorbiese taal ook nie tydens die industrialisering van Duitsland nie. In 1842 verskyn die eerste Sorbiese koerante.

Die Panslawiese beweging, wat beweer dat die Slawiestalige volke 'n gemeenskaplike kulturele bestemming het, raak veral onder die Sorbiese burgery baie gewild, terwyl ook die romantiese stroming in die destydse kulturele lewe van Duitsland die taal as die grondslag van elke nasie beskou en waardeer. Sorbiese studenteverenigings, wat by die universiteite van Leipzig en Praag gestig word, beywer hulle saam met die kulturele organisasie Maćica Serbska vir die erkenning van die Sorbiese taal en kultuur. Die lede van Maćica Serbska bevorder die ontwikkeling van 'n Sorbiese standaardtaal en gee ook 'n eie tydskrif uit. Daarnaas is hulle op taalwetenskaplike, literêre, ekonomiese, opvoedkundige en musikale gebied aktief. Die hoofkwartier van die beweging, die Serbski Dom (Sorbiese Huis), en die biblioteek van die Maćica is die sentrum en simbool van die Sorbiese taal en kultuur.

Sedert 1912 beskik die Sorbe oor hulle eie organisasie, die Domowina. Terwyl die Nasionaalsosialiste beplan om die Sorbe geleidelik te assimileer, erken die Duitse Demokratiese Republiek (DDR) sedert 1948 en die Bondsrepubliek Duitsland sedert 1990 die regte en kulturele selfstandigheid van die Sorbiese minderheid. In die DDR kan ouers vir hulle kinders 'n skool kies wat Sorbies as onderwystaal het ("tipe A") of 'n skool wat Sorbies as 'n hoofvak aanbied ("tipe B").

Ondanks die pogings om die Sorbiese taal en kultuur te beskerm, neem die aantal Sorbiestaliges tussen 1868 en vandag sterk af. Van die 166 000 mense, wat Sorbies teen die middel van die 19de eeu as huistaal praat, het net sowat 60 000 oorgebly. Almal is tweetalig en gebruik ook die Duitse taal in die daaglikse lewe. Eentalige Sorbiese dorpe bestaan tot by die jaar 1945, alhoewel die taal op die platteland nog steeds 'n groter rol speel. Die grootste stede in die Sorbiestalige gebied, Bautzen (Sorbies: Budyšin), Cottbus (Chóśebuz), Hoyerswerda (Wojerecy), Weißwasser (Běła Woda), Spremberg (Gródk), Kamenz (Kamjenc), Wittichenau (Kulow) en Lübbenau (Lubnjow) is oorwegend Duitstalig.

Een van die bekendste Sorbiese skrywers is Jurij Brězan; sy meer as 50 werke is in 25 tale vertaal.

Die publieke uitsaaikorporasies van Berlyn en Brandenburg (RBB) en die Middelduitse Uitsaaikorporasie van Sakse, Sakse-Anhalt en Thuringe (MDR) bied 'n Sorbiestalige televisie-reeks met nuusberigte uit die Lausitz en radioprogramme aan.

Aangesien die klousule van die Duitse verkiesingswet, wat bepaal dat 'n party tenminste 5% van die stemme moet wen vir parlementêre verteenwordiging, nie vir die minderhede in Duitsland geld nie, is in Maart 2005 'n eie Sorbiese party, die Sorbiese Volksparty (Serbska Ludowa Strona) gestig.

Grammatikale besonderhede

Die taalgebied en tradisionele kleredragte van die Sorbe

Die Sorbiese taal beskik oor sewe naamvalle:

  • nominatief
  • genitief
  • datief
  • akkusatief
  • instrumentalis
  • lokatief
  • vokatief

Verder ken Sorbies as een van die laaste Europese tale naas die enkel- en meervoud nog 'n tweevoudsvorm:

  • ruka die hand - enkelvoud
  • ruce twee hande - tweevoud
  • ruki meer as twee hande - meervoud

Slegs die Opper-Sorbiese taalvariant maak nog gebruik van 'n ou verlede tydsvorm, die sintetiese preteritum.

Other Languages
aragonés: Idioma sorabo
العربية: لغات صوربية
asturianu: Sorbiu
azərbaycanca: Sorb dilləri
žemaitėška: Suorbu kalba
беларуская: Лужыцкія мовы
беларуская (тарашкевіца)‎: Лужыцкія мовы
български: Лужишки езици
brezhoneg: Sorabeg
català: Sòrab
Cymraeg: Sorbeg
dolnoserbski: Serbšćina
Esperanto: Soraba lingvo
español: Lenguas sorabas
suomi: Sorbi
français: Sorabe
Nordfriisk: Sorbisch
Frysk: Sorbysk
Gaeilge: An tSoirbis
Gàidhlig: Sòrbais
hornjoserbsce: Serbšćina
magyar: Szorb nyelv
Հայերեն: Լուժիկերեն
Bahasa Indonesia: Bahasa Sorbia
italiano: Lingue sorabe
日本語: ソルブ語
Basa Jawa: Basa Sorbia
ქართული: სორბული ენა
한국어: 소르브어
Limburgs: Sorbisch
lietuvių: Sorbų kalbos
latviešu: Sorbu valodas
македонски: Лужички јазици
монгол: Сорб хэл
Plattdüütsch: Sorbsche Spraken
Nederlands: Sorbisch
norsk nynorsk: Sorbiske språk
norsk: Sorbisk
occitan: Sorab
português: Línguas sorábias
română: Limbi sorabe
davvisámegiella: Sorbigiella
srpskohrvatski / српскохрватски: Lužičkosrpski jezik
Simple English: Sorbian languages
slovenčina: Lužické jazyky
slovenščina: Lužiščina
Seeltersk: Sorbisk
svenska: Sorbiska
Türkçe: Sorbca
українська: Лужицькі мови
vèneto: Lengue sorabe
Tiếng Việt: Nhóm ngôn ngữ Sorb
მარგალური: სორბული ნინეფი
ייִדיש: סארביש
中文: 索布语
文言: 索布語
粵語: 索布文