Satire

ʼn Satire is ʼn hekelende letterkundige geskrif en genre wat spottenderwys menslike en individuele swakhede, dwaashede, wantoestande en tekortkominge uitbeeld, met soms die bedoeling om verbetering te motiveer.[1] Die term satura, afgelei van die Latyns: satira (bont mengelmoes, deurmekaarspul), verwys oorspronklik na ʼn Latynse digvorm (lang heksametriese gedig met dialoog wat spot met die gemeenskap se swakhede en wanpraktyke) met Lucillius as pionier. Met die ontwikkeling van die begrip het daar op ʼn stadium verwarring ontstaan tussen die Latynse satura en Griekse satyros met die gevolg dat die woord as satyra geskryf is en satyre geword het in Engels. Die etimologiese verwarring is deur Isaac Casaubon opgeklaar in 1605.[2]

Die algemene bedoeling van satire is om humoristies te wees, met die groter doel dikwels konstruktiewe sosiale kommentaar deur die gebruik van vernuf as wapen en as hulpmiddel om aandag te vestig op spesifieke en wyer geskille in die samelewing. ʼn Gemene deler van satire is sterk ironie of sarkasme—"in satire, irony is militant"[3][4] —maar parodie, burlesk, oordrywing,[5] jukstaposisie, vergelyking, analogie en dubbelsinnigheid kom gereeld in satiriese spraak en skrywes voor. Die "militante" ironie of sarkasme wil baie maal voorgee om dit wat die satirikus poog om aan te val, goed te keur (of ten minste as normaal weer te gee). Satire word deesdae gevind in heelwat ekspressiewe kunvorme, insluitend letterkunde, opvoerings, kommentaar, televisieprogramme en media soos lirieke.

Beroemde satirici sluit in die Engelse Dryden, Swift, Addison, Steel, Pope, Fielding, Byron en Thackeray; die Spaanse Cervantes; en die Franse Rabelais en Voltaire. Die bekendste Afrikaanse satirici sluit in Dr. O’Kulis (vgl. Sy Eselskakebeen), C.J. Langenhoven, A.G. Visser en N.P. van Wyk Louw. Afrikaanse letterkunde na die 1960's toon ook ʼn sterk satiriese inslag, met onder andere P.G. du Plessis se 'n Seder val in Waterkloof, Die Keiser van Bartho Smit, Drakenstein my Drakenstein van M.M. Walters, en Etienne Leroux se Sewe dae by die Silbersteins en Magersfontein, o Magersfontein![2]

  • verwysings

Verwysings

  1. e-HAT, Pearson Education, 2009 
  2. 2,0 2,1 Pretorius, Réna (26 Oktober 2010), [www.literaryterminology.com/index.php/25-s/216-satire Satire], LTT, www.literaryterminology.com/index.php/25-s/216-satire, besoek op Oktober 2013 
  3. Frye, Northrop, quote  (literary critic)
  4. Elliott 2004.
  5. Claridge, Claudia (2010) Hyperbole in English: A Corpus-based Study of Exaggeration p.257
Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia vertaal.
Other Languages
العربية: هجاء (أدب)
asturianu: Sátira
azərbaycanca: Satira
تۆرکجه: طنز
башҡортса: Сатира
беларуская: Сатыра
беларуская (тарашкевіца)‎: Сатыра
български: Сатира
brezhoneg: Flemmskrid
bosanski: Satira
català: Sàtira
کوردی: تیز
čeština: Satira
Cymraeg: Dychan
dansk: Satire
Deutsch: Satire
Ελληνικά: Σάτιρα
English: Satire
Esperanto: Satiro
español: Sátira
eesti: Satiir
euskara: Satira
فارسی: طنز
suomi: Satiiri
français: Satire
furlan: Satire
galego: Sátira
עברית: סאטירה
हिन्दी: कटूपहास
hrvatski: Satira
magyar: Szatíra
հայերեն: Երգիծանք
Bahasa Indonesia: Satire
Ido: Satiro
italiano: Satira
日本語: 風刺
ქართული: სატირა
қазақша: Сатира
한국어: 풍자
Кыргызча: Сатира
Latina: Satura
Lëtzebuergesch: Satir
Limburgs: Satire
lietuvių: Satyra
latviešu: Satīra
македонски: Сатира
Bahasa Melayu: Satira
Nederlands: Satire
norsk nynorsk: Satire
norsk: Satire
occitan: Satira
ਪੰਜਾਬੀ: ਵਿਅੰਗ
polski: Satyra
português: Sátira
română: Satiră
русский: Сатира
русиньскый: Сатіра
саха тыла: Сатира
sicilianu: Sàtira
سنڌي: طنز
srpskohrvatski / српскохрватски: Satira
Simple English: Satire
slovenčina: Satira
српски / srpski: Сатира
svenska: Satir
தமிழ்: அங்கதம்
Tagalog: Satira
Türkçe: Hiciv
українська: Сатира
oʻzbekcha/ўзбекча: Satira
Tiếng Việt: Châm biếm
中文: 讽刺
Bân-lâm-gú: Khau-sé