Engels

Hierdie artikel handel oor die Engelse taal. Sien gerus Engels (dubbelsinnig) vir ander artikels met 'n soortgelyke titel.
Engels
English 
Uitspraak:[ˈɪŋɡlɪʃ]
Gepraat in:Vlag van Australië Australië
Vlag van Belize Belize
Vlag van Botswana Botswana
Vlag van Burundi Burundi
Vlag van Eritrea Eritrea
Flag of eSwatini Eswatini
Vlag van Ethiopië Ethiopië
Vlag van Filippyne Filippyne
Vlag van Ghana Ghana
Vlag van Guyana Guyana
Flag of Ireland Ierland
Vlag van Indië Indië
Vlag van Jamaika Jamaika
Vlag van Kameroen Kameroen
Vlag van Kanada Kanada
Vlag van Kenia Kenia
Vlag van Lesotho Lesotho
Vlag van Liberië Liberië
Vlag van Malawi Malawi
Vlag van Maleisië Maleisië
Vlag van Namibië Namibië
Vlag van Nieu-Seeland Nieu-Seeland
Vlag van Nigerië Nigerië
Vlag van Pakistan Pakistan
Vlag van Papoea-Nieu-Guinee Papoea-Nieu-Guinee
Vlag van Rwanda Rwanda
Vlag van Sierra Leone Sierra Leone
Vlag van Singapoer Singapoer
Vlag van Soedan Soedan
Vlag van Suid-Afrika Suid-Afrika
Vlag van Suid-Soedan Suid-Soedan
Vlag van Tanzanië Tanzanië
Vlag van Uganda Uganda
Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk
Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State
Vlag van Zambië Zambië
Vlag van Zimbabwe Zimbabwe 
Gebied:Afrika, Asië, Europa, Noord-Amerika, Oseanië
Totale sprekers:335 miljoen (as moedertaal)[1][2]
250 miljoen (as tweede taal)[1][2]
1,8 miljard (as derde taal)[3] 
Rang:11
Taalfamilie:Indo-Europees
 Germaans
  Wes-Germaans
   Hoog-Duits
    Engels 
Skrifstelsel:Latynse alfabet 
Amptelike status
Amptelike taal in:Flag of the United Nations Verenigde Nasies
Vlag van die AU.png Afrika-unie
Vlag van die Britse Statebond.png Britse Statebond
Flag of Europe Europese Unie
Flag of NATO.svg NAVO
NAFTA logo.png NAFTA
Vlag van Australië Australië
Vlag van Belize Belize
Vlag van Botswana Botswana
Vlag van Burundi Burundi
Vlag van Eritrea Eritrea
Flag of eSwatini Eswatini
Vlag van Ethiopië Ethiopië
Vlag van Filippyne Filippyne
Vlag van Ghana Ghana
Vlag van Guyana Guyana
Flag of Ireland Ierland
Vlag van Indië Indië
Vlag van Jamaika Jamaika
Vlag van Kameroen Kameroen
Vlag van Kanada Kanada
Vlag van Kenia Kenia
Vlag van Lesotho Lesotho
Vlag van Liberië Liberië
Vlag van Malawi Malawi
Vlag van Maleisië Maleisië
Vlag van Namibië Namibië
Vlag van Nieu-Seeland Nieu-Seeland
Vlag van Nigerië Nigerië
Vlag van Pakistan Pakistan
Vlag van Papoea-Nieu-Guinee Papoea-Nieu-Guinee
Vlag van Rwanda Rwanda
Vlag van Sierra Leone Sierra Leone
Vlag van Singapoer Singapoer
Vlag van Soedan Soedan
Vlag van Suid-Afrika Suid-Afrika
Vlag van Suid-Soedan Suid-Soedan
Vlag van Tanzanië Tanzanië
Vlag van Uganda Uganda
Vlag van Verenigde Koninkryk Verenigde Koninkryk
Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State
Vlag van Zambië Zambië
Vlag van Zimbabwe Zimbabwe
Gereguleer deur:geen
Taalkodes
ISO 639-1:en
ISO 639-2:eng
ISO 639-3:eng 

   Lande waar Engels of 'n Engelse kreool 'n inheemse meerderheidstaal is

   Lande waar Engels 'n amptelike maar nie inheemse meerderheidstaal is nie

Engels (English, [ˈɪŋɡlɪʃ], ) is 'n Wes-Germaanse taal wat vanuit Engeland ontwikkel het. Dit is die derde mees algemene "eerste" taal (inheemse sprekers), met omtrent 335 miljoen mense in 2002. Engels het lingua franca-status in baie dele van die wêreld, as gevolg van die militêre, ekonomiese, wetenskaplike, politieke en kulturele invloed van die Verenigde Koninkryk en later die Verenigde State. Waar moontlik word omtrent alle studente wêreldwyd verplig om 'n bietjie Engels te leer, en kennis van Engels is feitlik 'n voorvereiste om te kan werk in vele velde en beroepe. Die meeste hoër akademiese inrigtings, byvoorbeeld, vereis 'n basiese vlak van Engels.

Betekenis

EN: Engels gesimboliseer deur die taal-kode ISO 639-1

Moderne Engels, soms beskryf as die eerste wêreldwye lingua franca[4][5] is die belangrikste internasionale taal vir kommunikasie, wetenskap, lugvaart, vermaak, toerisme, radio, diplomasie en in die sakewêreld.[6] Die uitbreiding van die taal vanaf die Britse eilande tot oor die hele wêreld het saam met die groei van die Britse Ryk begin, en aan die einde van die negentiende eeu was die taal reeds wêreldwyd versprei.[7] Die taal is dominant in die Verenigde State en deur sy groeiende ekonomiese en kulturele invloed en sy magstatus sedert die Tweede Wêreldoorlog het die posisie van die taal wêreldwyd versterk.[5]

'n Goeie kennis van Engels is 'n vereiste in 'n aantal werkgebiede en beroepe soos geneeskunde en informatika; as gevolg daarvan verstaan ten minste een miljard mense die basiese beginsels van Engels. Dit is ook een van die ses amptelike tale van die Verenigde Nasies.

Taalkundiges soos David Crystal erken dat een van die gevolge van die groei van Engels (nes ander wêreldwye tale) is dat die taalkundige diversiteit op baie plekke ter wêreld verlore gaan, in besondere Australasië en Noord-Amerika.

Geskiedenis

Geskatte verspreiding van Oud-Noors en verwante tale in die vroeë 10de eeu:

   Oud-Wes-Noors

   Oud-Oos-Noors

   Oud-Goties

   Oud-Engels (Wes-Germaans)

   Kontinentale Wes-Germaanse tale

   Krim-Goties (Oos-Germaans)

Engels ontstaan uit vele Germaanse dialekte, wat na Groot-Brittanje gebring is deur die Angelsaksiese koloniste aan die begin van die 5de eeu, veral die Angele, Saksers en die Jute.

Die taal word sterk beïnvloed deur die Oud-Noorse taal van die Vikings. Na die Normandiese verowering van Engeland in 1066, ondervind die taal 'n sterk Franse invloed en ontwikkel van Oudengels tot Middelengels. 'n Rede vir die verandering was die algemene gebruik van leenwoorde uit die Normandiese woordeskat en die gebruik van Normandiese spelreëls. Hedendaagse Engels ontwikkel self daaruit en gaan voort met die opneem van buitelandse leenwoorde, veral uit Latyn en Grieks. Dit neem ook leenwoorde oor vanuit die Indiese tale.

Die grammatikale struktuur van Engels is nog steeds oorwegend Germaans met enkele Romaans-ontleende sinskonstruksies. Van die totale Engelse woordeskat is baie woorde (ongeveer 60%) egter vanaf Franse en Latynse herkoms. Mense verwys soms na Engels as 'n oorbrugingstaal tussen die wêreld van die Germaanse en Romaanse tale.

Met Engels word deurgaans soos volg geperiodiseer:

Moderne gebruik

Die Engelse taal is vanaf die 20ste eeu die invloedrykste taal ter wêreld. Dit is deels as gevolg van die Britse koloniale uitbreiding in die 19de eeu waardeur Engels in baie voormalige kolonies nog steeds die vernaamste (amptelike en bestuurs-) taal is, maar veral ook deur die kulturele en wetenskaplike dominerende Verenigde State.

Eerste taal

Persentasie van Engelssprekendes wêreldwyd:

   80–100%

   60–80%

   40–60%

   20–40%

   0–20%

Engels is die amptelike taal van onder andere Australië, Belize, Nieu-Seeland en Nigerië en een van die amptelike tale van onder andere Kanada, Ierland en Suid-Afrika. Engels funksioneer de facto as amptelike taal van die Verenigde Koninkryk en die Verenigde State.

Tweede taal

Engels word deur vele mense as hul tweede taal gepraat. As mens die eerste- en tweedetaalsprekers bymekaar tel, is dit selfs die mees gebruikte taal ter wêreld. Beskou mens slegs die eerstetaalsprekers, dan word Engels nog oortref deur Mandaryns en Spaans. Die taal dien as lingua franca vir kommunikasie in wetenskap, tegnologie en in die internasionale politieke en ekonomiese arena oor die hele wêreld.

'n Inisiatief van die Universiteit van Cambridge, die University of Cambridge ESOL examination, is 'n reeks skooleksamens wat die beheersing van die Engelse taal deur nie-moedertaalsprekers toets. Wêreldwyd neem jaarliks 2 miljoen mense in meer as 130 lande aan die eksamens deel.

Woordeskat

Die oorsprong van Engelse woorde

Engels het 'n baie groot woordeskat en daar kom gereeld twee woorde voor vir 'n enkele begrip: een Germaans en een Romaans (byvoorbeeld 'freedom' en 'liberty' beteken beide 'vryheid'). Die verskil in gebruik word grotendeels bepaal deur die register: die Germaanse woord by voorkeur in die daaglikse lewe en die Romaanse sinomieme in amptelike geskrewe taal. Die totale aantal woorde in die Engelse taal is 'n onderwerp van bespreking, maar volgens die Oxford Woordeboek is dit minstens 500 000.

Volgens die Shorter Oxford Dictionary is die woorde in Engels van hierdie oorsprong:

  • Frans, inklusief oud-Frans en anglo-Frans: 28,3%
  • Latyn: 28,24%
  • Andere Germaanse tale (Oudengels/Middelengels, Oudnoors en Oud-Nederlands): 25%
  • Grieks: 5,32%
  • Andere tale/onbekend: ongeveer 8%

Spelling

Engels het 'n baie diep ortografie, dit wil sê daar is weinig verband tussen uitspraak en skryfwyse. 40 klanke word op 1120 verskillende wyses geskryf. Volgens die navorser Eraldo Paulesu van die Milaanse Universiteit is dit die oorsaak dat in Engelstalige lande tweemaal soveel disleksie-diagnoses voorkom as in Italië. In Italiaans word 25 klanke op slegs 33 verskillende wyses geskryf.

Sien ook

Verwysings

  1. 1,0 1,1 (en) "Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition, English". Ethnologue. Besoek op 25 Augustus 2018.
  2. 2,0 2,1 (en) The Triumph of English, The Economist, 20 Desember 2001
  3. (en) "Lecture 7: World-Wide English". EHistLing. Besoek op 26 Maart 2007.
  4. (en) "Global English: gift or curse?". Besoek op 4 April 2005.
  5. 5,0 5,1 (en) David Graddol (1997). "The Future of English?" (PDF). The British Council. Besoek op 15 April 2007.
  6. (en) "The triumph of English". The Economist. 20 Desember 2001. Besoek op 26 Maart 2007.
  7. (en) "Lecture 7: World-Wide English". eHistLing. Besoek op 26 Maart 2007.

Verdere leesstof

  • The Oxford Companion to the English Language, ed. Tom McArthur
  • The Cambridge Encyclopedia of the English Language, deur David Crystal
  • A History of the English Language deur Albert Baugh en T. Cable (London, 2002)

Eksterne skakels

Wikipedia
Sien gerus Wikipedia se uitgawe in Engels
Indo-Europese tale: Kentum-tale: Germaanse tale
Noord-Germaanse tale:
Deens | Faroëes | Noors (Bokmål, Nynorsk) | Sweeds | Yslands
Wes-Germaanse tale:
Afrikaans | Engels | Fries (Noord-Fries, Oos-Fries/Saterfries, Wes-Fries) | Jiddisj | Limburgs | Luxemburgs | Nederduits | Nederlands (Oos-Vlaams, Wes-Vlaams) | Nedersaksies (Wes-Veluws) | Skots
Oos-Germaanse tale:
Boergondies (†) | Goties (†) | Vandaals (†)
Other Languages
адыгабзэ: Инджылызыбзэ
Akan: English
Alemannisch: Englische Sprache
አማርኛ: እንግሊዝኛ
aragonés: Idioma anglés
مصرى: انجليزى
অসমীয়া: ইংৰাজী ভাষা
asturianu: Idioma inglés
Aymar aru: Inlish aru
azərbaycanca: İngilis dili
башҡортса: Инглиз теле
žemaitėška: Onglu kalba
Bikol Central: Tataramon na Ingles
беларуская: Англійская мова
беларуская (тарашкевіца)‎: Ангельская мова
български: Английски език
भोजपुरी: अंगरेजी
bamanankan: Angilɛkan
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: ইংরেজি ঠার
brezhoneg: Saozneg
bosanski: Engleski jezik
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: ᨅᨔ ᨕᨗᨋᨗᨔᨗ
буряад: Англи хэлэн
català: Anglès
Chavacano de Zamboanga: Lengua Inglés
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ĭng-ngṳ̄
Cebuano: Iningles
Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ: ᐧᐁᒥᔥᑎᑯᔒᐤ ᐊᔨᒧᐧᐃᓐ
qırımtatarca: İngliz tili
čeština: Angličtina
kaszëbsczi: Anielsczi jãzëk
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Англїискъ ѩꙁꙑкъ
Cymraeg: Saesneg
Zazaki: İngılızki
dolnoserbski: Engelšćina
ދިވެހިބަސް: އިނގިރޭސި
ཇོང་ཁ: ཨིང་ལིཤ
eʋegbe: Eŋlisigbe
Ελληνικά: Αγγλική γλώσσα
emiliàn e rumagnòl: Inglés
Esperanto: Angla lingvo
español: Idioma inglés
euskara: Ingeles
estremeñu: Luenga ingresa
Na Vosa Vakaviti: Vosa Vakavalagi
føroyskt: Enskt mál
français: Anglais
arpetan: Anglès
Nordfriisk: Ingelsk spriak
Frysk: Ingelsk
Gaeilge: An Béarla
贛語: 英語
kriyòl gwiyannen: Annglé
Gàidhlig: Beurla
Avañe'ẽ: Ingleñe'ẽ
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: Inglez
Gaelg: Baarle
Hausa: Turanci
客家語/Hak-kâ-ngî: Yîn-ngî
עברית: אנגלית
Fiji Hindi: English bhasa
hrvatski: Engleski jezik
hornjoserbsce: Jendźelšćina
Kreyòl ayisyen: Lang angle
magyar: Angol nyelv
հայերեն: Անգլերեն
Արեւմտահայերէն: Անգլերէն
interlingua: Lingua anglese
Bahasa Indonesia: Bahasa Inggris
Interlingue: Anglesi
ГӀалгӀай: Ингалсий мотт
íslenska: Enska
italiano: Lingua inglese
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᖃᓪᓗᓈᑎᑐᑦ
日本語: 英語
Patois: Ingglish
la .lojban.: glibau
Qaraqalpaqsha: Ingliz tili
Taqbaylit: Taglizit
Адыгэбзэ: Инджылыбзэ
Kongo: Kingelezi
қазақша: Ағылшын тілі
kalaallisut: Tuluttut
ភាសាខ្មែរ: ភាសាអង់គ្លេស
ಕನ್ನಡ: ಆಂಗ್ಲ
한국어: 영어
Перем Коми: Инглиш кыв
къарачай-малкъар: Ингилиз тил
कॉशुर / کٲشُر: اَنٖگرَیزی زَبانَ
Ripoarisch: Änglische Sproch
kernowek: Sowsnek
Кыргызча: Англис тили
Lëtzebuergesch: Englesch
Lingua Franca Nova: Engles (lingua)
Limburgs: Ingels
lumbaart: Lengua inglesa
lingála: Lingɛlɛ́sa
لۊری شومالی: زڤوݩ اْنڳلٛیسی
lietuvių: Anglų kalba
latviešu: Angļu valoda
Basa Banyumasan: Basa Inggris
мокшень: Англань кяль
Malagasy: Fiteny anglisy
олык марий: Англичан йылме
Māori: Reo Pākehā
Minangkabau: Bahaso Inggirih
македонски: Англиски јазик
монгол: Англи хэл
кырык мары: Англ йӹлмӹ
Bahasa Melayu: Bahasa Inggeris
Mirandés: Léngua anglesa
مازِرونی: اینگلیسی زبون
Dorerin Naoero: Dorerin Iburubur
Napulitano: Lengua ngrese
Plattdüütsch: Engelsche Spraak
Nedersaksies: Engels
नेपाल भाषा: अंग्रेजी भाषा
Oshiwambo: English
Nederlands: Engels
norsk nynorsk: Engelsk
norsk: Engelsk
Novial: Anglum
Nouormand: Angliais
Sesotho sa Leboa: Seisimane
Diné bizaad: Bilagáana bizaad
Chi-Chewa: Chingerezi
occitan: Anglés
Livvinkarjala: Anglien kieli
Pangasinan: Salitan Ingles
Kapampangan: Amanung Ingles
Papiamentu: Ingles
Picard: Inglé
Norfuk / Pitkern: Inglish
Piemontèis: Lenga anglèisa
پنجابی: انگریزی
پښتو: انګلیسي
português: Língua inglesa
Runa Simi: Inlish simi
rumantsch: Lingua englaisa
română: Limba engleză
armãneashti: Limba anglicheascã
tarandíne: Lènga 'nglese
русиньскый: Анґліцькый язык
Kinyarwanda: Icyongereza
संस्कृतम्: आङ्ग्लभाषा
саха тыла: Ааҥыл тыла
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
sicilianu: Lingua ngrisa
davvisámegiella: Eaŋgalsgiella
Sängö: Anglëe
srpskohrvatski / српскохрватски: Engleski jezik
ၽႃႇသႃႇတႆး : လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ
Simple English: English language
slovenčina: Angličtina
slovenščina: Angleščina
Gagana Samoa: Fa'aperetania
chiShona: Chirungu
Soomaaliga: Af-Ingiriisi
српски / srpski: Енглески језик
Sranantongo: Ingristongo
SiSwati: SíNgísi
Sesotho: Senyesemane
svenska: Engelska
Kiswahili: Kiingereza
ślůnski: Angelsko godka
தமிழ்: ஆங்கிலம்
తెలుగు: ఆంగ్ల భాష
Türkmençe: Iňlis dili
Tagalog: Wikang Ingles
Setswana: Sekgoga
Tok Pisin: Tokples Inglis
Türkçe: İngilizce
Xitsonga: Xinghezi
татарча/tatarça: Инглиз теле
Twi: English
reo tahiti: Reo Paratāne
тыва дыл: Англи дыл
удмурт: Англи кыл
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئىنگلىز تىلى
українська: Англійська мова
oʻzbekcha/ўзбекча: Ingliz tili
Tshivenda: English
vepsän kel’: Anglijan kel'
Tiếng Việt: Tiếng Anh
West-Vlams: Iengels
Volapük: Linglänapük
Winaray: Ininglis
吴语: 英语
isiXhosa: IsiNgesi
მარგალური: ინგლისური ნინა
ייִדיש: ענגליש
Vahcuengh: Vah Yinghgoz
Zeêuws: Iengels
中文: 英语
文言: 英語
Bân-lâm-gú: Eng-gí
粵語: 英文
isiZulu: IsiNgisi